Niet druk maken om wat anderen van je vinden: waarom dat zo moeilijk is

Je rijdt naar huis na een borrel en je speelt het hele gesprek opnieuw af. Was ik wel aanwezig, waarom zei ik dat nou zo, ik heb veel te veel gepraat. En soms pak je later die avond alsnog je telefoon om even te checken of het goed zat.

Je niet druk maken om wat anderen van je vinden lukt niet door jezelf voor te houden dat het niet uitmaakt. Het lukt pas als je ziet waar het vandaan komt. En bij heel veel vrouwen die ik spreek komt het niet uit onzekerheid alleen, maar uit iets wat ze thuis geleerd hebben: mensen kunnen aardig tegen je doen en ondertussen iets heel anders over je vinden. Als je dat als kind hebt gezien, ben je niet alleen bang voor afwijzing. Je bent vooral bang voor de afwijzing die je niet ziet aankomen.

Ik ben Diana Arkeveld van De Authentieke Vrouw en ik begeleid vrouwen die zijn opgegroeid met emotioneel afwezige ouders. In dit artikel leg ik uit waarom je je zo druk maakt om wat anderen van je vinden, wat je moeder en de buurvrouw daarmee te maken hebben en welke eerste stap je vandaag kunt zetten.

Ben ik gewoon onzeker, of zit er meer onder?

Er zit meer onder. Twijfel aan jezelf of onzekerheid is wat je voelt, niet waar het vandaan komt. Eronder zit een overtuiging over jezelf die je als kind hebt gevormd.

Mensen die dicht bij zichzelf leven, die voelen wat ze voelen en uitspreken wat ze nodig hebben, vertrouwen op zichzelf. Wie dat niet geleerd heeft, vertrouwt op de omgeving: op wat anderen zeggen of op hoe het hoort te zijn. En dan ga je steeds bevestiging aan anderen vragen, omdat je die bevestiging niet meer uit jezelf kunt halen.

Ik zeg er meteen bij dat dit er van buiten niet altijd uitziet zoals je denkt. Ik was iemand die er niet uitzag alsof ik me druk maakte over wat anderen zeiden. Dat deed ik wel, alleen zag je dat niet.

Hoe ziet dit eruit in het dagelijks leven?

Aan twee dingen: je haalt de beslissing bij anderen op, of je vult zelf in wat anderen wel zullen vinden. Allebei zorgen ze ervoor dat jij niet meer degene bent die bepaalt.

Bij mij zag het er vroeger zo uit. Als ik een probleem had, van welke schoenen ik moest kopen tot of ik deze relatie wel of niet moest aangaan, of ik dit huis zou kopen en wat we vanavond zouden eten, dan vroeg ik een stuk of vier, vijf, zes vriendinnen om hun mening, omdat ik zelf geen keuze kon maken. En dan koos ik het antwoord dat het meeste voorkwam, of het antwoord dat het meest overtuigend klonk. Dat proces was toen totaal niet bewust.

Daarnaast was ik heel goed in invullen. Ik dacht te weten hoe anderen dachten dat ik iets zou moeten doen. Die aannames checkte ik nooit. Ik had een bepaald idee van hoe het hoort te zijn en dat idee maakte ik gewoon tot de waarheid. En dan leefde ik daarnaar. Zo ga je leven naar de verwachting van een ander: naar de standaard van de maatschappij, van je ouders, van je vriendinnen.

In het klein zie ik het bij mijn klanten terug in situaties als deze.

• Iemand vraagt je iets en je geeft een kort antwoord, waarna die ander zegt: waarom doe je zo kortaf tegen mij. Terwijl jij gewoon even nadacht over de boodschappen.
• Of iemand reageert niet op een berichtje en jij stuurt: laat maar, blijkbaar ben ik niet belangrijk genoeg om op te reageren.
• Of je partner komt thuis en zegt weinig, waarna jij geïrriteerd zegt dat je wel weer wat verkeerd zal hebben gedaan. Terwijl hij denkt: helemaal niet, ik ben gewoon moe.
• Of je leidinggevende noemt een verbeterpunt en jij denkt: zie je wel, ik ben niet goed genoeg. En daar ben je de hele dag van slag van, terwijl zij alleen wat tips gaf.

En er is nog een vorm die vrouwen vaak niet als zodanig herkennen: op eieren lopen. Je bent dan continu bezig met hoe de vlag erbij hangt. Kan ik dit nu wel zeggen, of hou ik het nog even voor me. Je bent ergens met vriendinnen en je stuurt tussendoor nog even een appje, om die verbinding te checken en te weten dat het weer oké is. In een gezonde dynamiek hoef je dat helemaal niet te doen. Dan weet je gewoon dat je even uit verbinding bent en dat het straks weer goed is.

Waarom maak ik mij zo druk om wat anderen van me vinden?

Omdat er een overtuiging over jezelf onder ligt. Die is ontstaan in je jeugd en die stuurt nu nog steeds hoe je naar jezelf kijkt.

Ik onderscheid twee soorten. De eerste noem ik onbewuste overtuigingen. Die ontstaan in situaties waarin je emotioneel niet gezien wordt. Er gebeurt iets, jij wordt daarin niet gezien en daar vorm je een gedachte over jezelf uit: ik ben niet belangrijk, ik doe er niet toe, het is mijn schuld, ik kan het niet, ik moet het altijd voor iedereen oplossen. Word je emotioneel wel gezien, dan ontstaan juist de positieve: ik kan het, ik ben belangrijk, ik doe ertoe, ik hoor erbij. De negatieve varianten hiervan zijn de overtuigingen die ik het vaakst tegenkom.

De tweede noem ik overgenomen overtuigingen. Die ontstaan niet in situaties, maar in contact met de mensen om je heen. Met je vader, je moeder, de schooljuf, je oom, je tante. Het zijn overtuigingen van iemand anders die jij als waarheid bent gaan aannemen. Maar ook de dingen die letterlijk over jou gezegd zijn.

Marieke is altijd zo stil. Tessa heeft een grote neus. Met Michael gaat het nooit wat worden.

Dat is het stemmetje in je achterhoofd van je vader, van je moeder, van de schooljuf, over hoe iets hoort te zijn.

Hier zit ook waarom een lijstje met tips je niet verder helpt. Iemand die ervan overtuigd is dat zij het goed doet, dat zij waardevol is en dat zij ertoe doet, vervalt niet in pleasegedrag. Die geeft haar grenzen wel aan en zet zichzelf op nummer één, want ze vindt zichzelf belangrijk. Dat is precies wat er bij jou niet gebeurd is.

Uit die overtuigingen zijn namelijk je overlevingsmechanismen ontstaan: aanpassen, jezelf wegcijferen, pleasen, geen grenzen aangeven. Dus moet je niet bij het gedrag beginnen, maar bij de oorzaak.

Waar komt dit in mijn jeugd vandaan?

Uit gezinnen waarin je emotioneel niet gezien werd. Dat gaat verder dan een moeilijke jeugd, want het gebeurt ook in gezinnen waar op het oog niets aan de hand was.

Groei je op met emotioneel aanwezige ouders, dan leer je: wat ik voel, wat ik denk en wat ik ervaar mag er zijn. Dat betekent niet dat je altijd je zin krijgt, wel dat er ruimte voor is. Heb je last van je jeugd, dan heb je vaak het omgekeerde geleerd: wat ik voel en nodig heb doet er niet toe. En dan vorm je een overtuiging over jezelf. Ik doe het niet goed. Het is mijn schuld. Er is iets mis met mij. Alles waar je jezelf mentaal mee in elkaar kunt slaan.

Ik zie het vaak in vier situaties terug.

Ouders die veel ruzie maakten, waarbij het kind niet begrijpt waarom en denkt: als ik wat liever was geweest of wat beter had geluisterd, dan hadden papa en mama nu geen ruzie.

Ouders die emotioneel onvoorspelbaar zijn, de ene dag liefdevol en de andere dag boos of afstandelijk in dezelfde situatie, waarna het kind een verklaring gaat zoeken en denkt: ik zal wel iets niet goed gedaan hebben.

Ouders die veel kritiek hadden of hoge verwachtingen, waardoor je steeds hoorde dat je beter moest opletten of je anders moest gedragen. Dan blijft het niet bij ik doe iets niet goed, maar wordt het er is iets fundamenteels mis met mij.

En een hele verdrietige, gestreste of depressieve ouder, waarbij je al jong de praatpaal werd en op je tenen liep, omdat de omgeving dat vroeg. Dan leer je: mijn gedrag bepaalt hoe mama zich voelt, dus ik moet ervoor zorgen dat het goedgaat.

Wat daar vaak bij hoort, is dat je emoties werden afgekapt. Doe niet zo boos, doe niet zo raar, zo erg is dat toch niet, stel je toch niet zo aan. Dat is niet emotioneel zien. Dat is afkappen en het bagatelliseren van wat er in je binnenwereld gebeurt. Je hebt dan nooit geleerd hoe emoties werken, want je hebt daar simpelweg de skills niet voor meegekregen. Daar komt moeite met voelen en moeite om je emoties te reguleren vandaan.

En dan hebben we het niet over slechte ouders. We gaan het je ouders ook niet verwijten. Je ouders zijn een product van hun eigen opvoeding en van wat er in hun jeugd gebeurd is. Het is wel belangrijke informatie, zodat je in zachtheid naar jezelf kunt gaan kijken en kunt begrijpen waarom je doet wat je doet.

Waarom denk ik meteen dat het aan mij ligt?

Omdat je als kind de conclusie hebt getrokken dat het door jou kwam. Alles wat een ander zegt of doet gaat over de ander en niet over jou, alleen heeft jouw systeem iets anders geleerd.

Dit is iets wat ik al jaren zeg en het geldt voor iedereen om je heen: je partner, je leidinggevende, je beste vriendin. Het gedrag van de ander gaat nooit over jou, het gaat altijd over wat er intern bij die ander gebeurt. Dat mag je dus bij de ander laten. Als iemand chagrijnig thuiskomt, betekent dat niet automatisch dat het jouw schuld is. Jouw systeem heeft alleen geleerd dat het door jou komt, want dat is de conclusie die je als kind trok. En die geloof je nu nog steeds.

Toen ik jaren geleden mijn opleidingen deed, zei een van mijn opleiders tegen mij: Diana, je maakt jezelf echt veel te belangrijk door dit te denken. Ik dacht toen: ik maak mezelf helemaal niet belangrijk, hoe kom je erbij. Inmiddels snap ik wat ze bedoelde. Op het moment dat je alles persoonlijk aantrekt, trek je het gesprek naar jou toe en gaat het niet meer over wat de ander ervaart, maar over wat er in jouw binnenwereld gebeurt.

Wat het zo zwaar maakt is de eenzaamheid eronder. Ga maar na hoe het is als je gedurende de dag bij alles wat er gebeurt denkt dat het door jou komt. Dat voelt zo eenzaam en zo alleen, alsof je er niet bij hoort. Als ik dat gevoel van vroeger terughaal: ik heb altijd gedacht dat ik gek was.

Waarom haal ik mezelf naar beneden voordat een ander dat doet?

Omdat je daarmee de ander voor bent. Als jij jezelf al hebt afgewezen, kan de afwijzing van een ander je minder hard raken.

Hier raken we aan de angst voor afwijzing. Je hebt ergens in je leven geleerd dat het een gevaar is als mensen weggaan zodra jij je verlangens, je behoeftes of je gevoelens deelt. En dan beschermen we onszelf. De een blaft de ander liever zelf weg dan dat die ander besluit om weg te gaan op het moment dat jij je kwetsbaar opstelt. Boosheid is dan het kogelvrije vest dat je aandoet. De ander maakt zichzelf kleiner en verzwijgt dingen, uit angst dat er gedoe van komt. Dat laatste ken ik goed van mezelf: ik was eigenlijk altijd bang dat er gedoe van kwam.

Voor veel vrouwen zit daar ook nog schuld en schaamte omheen. Die zijn vaak al van huis uit meegegeven. Je voelt je heel snel schuldig, je schaamt je snel voor wat je zegt of wat je wilt en je gaat aan alles twijfelen. Dat is niet wie je bent. Het voedt wel je negatieve zelfbeeld. Het is iets wat je hebt aangeleerd en dus ook iets wat je opnieuw kunt leren. Wees hier alleen wel mild voor jezelf, want niemand doet dit uit luxe.

Hoe stop je met je druk maken om wat anderen van je vinden?

In deze volgorde: eerst inzicht, dan herkennen, dan veranderen. Zo werkt patronen doorbreken altijd. Iedereen doorloopt die volgorde, ongeacht leeftijd of wat je hebt meegemaakt. Overslaan kan niet.

Inzicht betekent dat je eerst begrijpt hoe je in elkaar zit en welke overtuiging er bij jou onder ligt. Herkennen is de fase waarin je het in de praktijk terugziet en die duurt het langst. Sommige dingen herken je snel, andere duren langer. Pas daarna komt veranderen. Ik vergelijk het weleens met afvallen. Als je twintig kilo kwijt wil en je gaat één keer in de twee weken een uurtje naar de sportschool, dan gebeurt er niets. Zo werkt dit ook. Reken op een maand of drie tot zes waarin je hier echt mee bezig bent.

Dit zijn de stappen die ik mijn klanten meegeef.

1. Ga je gedrag turven.

Pak een kladblok en schrijf op: welke situaties waren er vandaag waarin ik dacht dat iets mijn schuld was, of dat het aan mij lag, of waarin ik het naar mezelf toetrok. Je gedachten kun je moeilijk meten, je gedrag kun je gewoon turven. Als je helder hebt welk gedrag je laat zien, kun je dat bij jezelf gaan observeren.

2. Stel een vraag in plaats van in te vullen.

Wat doet iemand die zich iets niet persoonlijk aantrekt. Die stelt vragen.

• Hé, wat maakt dat je zo stil bent.
• Hé, waar zit je met je gedachten.
• Hé, wat bedoel je met deze feedback.
• Bij een partner die geïrriteerd binnenkomt: hé lieverd, ik merk dat je wat stiller bent, wat heb je nu van mij nodig.

Dat is een totaal andere ingang dan ik zal wel weer wat verkeerd hebben gedaan. Het scheelt je ook het uitleggen en verdedigen achteraf.

3. Vraag jezelf af van wie die stem is.

Als je die kritiek in je achterhoofd hoort, sta er dan bewust even bij stil en vraag jezelf af: is dit mijn stem of is dit de stem van mijn ouder. Een mooi trucje daarbij is om je voor te stellen dat je beste vriendin deze stem in haar achterhoofd zou horen. Welk advies zou jij haar geven. Geef jezelf dan dat advies.

4. Schrijf de situatie over.

Je merkt het op: oh ja, ik trek me dit weer persoonlijk aan, dat is de overtuiging dat ik het niet goed doe. Wil ik nu vanuit dat stuk reageren. Nee. Hoe wil ik dan wel reageren. En dan ga je die situatie overschrijven, door je gedachte te shiften naar wat er feitelijk gebeurt. Door de ervaring op te doen dat er niets ergs gebeurt, leert je systeem dat je veilig bent. Zo overschrijft het zich, steeds een stukje.

5. Ga weer voelen wat jij zelf wil.

Dit klinkt misschien vaag en ik maak het praktisch. Begin eens met over je eigen handen aaien en maak dat steeds groter. In het begin voel je misschien helemaal niets. En doe daarnaast iets heel simpels: als je honger hebt, ga je eten. Als je moet plassen, ga je plassen. Dan loop je niet nog twee uur door. Eerst herkennen wat je lijf je vertelt, dan ernaar leren luisteren. Zo leer je weer luisteren naar je gevoel en bouw je dat vertrouwen in jezelf op, in plaats van het bij anderen te halen. Van daaruit kun je ook weer je behoeftes uiten.

Wat levert het je op als je hiermee aan de slag gaat?

Dat je niet meer leeft voor de goedkeuring van een ander. En dat je oké bent, ook als iemand anders er iets van vindt.

Niet meer leven voor de bevestiging. Voor de hoop, voor het applaus, voor de goedkeuring. Maar leren: ik ben oké. Ook als de ander iets anders vindt. Ook als de ander het niet met me eens is en ik bij mijn standpunt blijf. Ook als ik de ander daardoor verlies. Dan nog steeds ben ik oké.

Ik beloof je niet dat de gedachten helemaal verdwijnen. Ik vraag zelf ook nog weleens vaker dan gemiddeld of iemand iets raar vindt wat ik zeg. Wel dat het anders wordt. Vrouwen die hiermee aan de slag gaan, merken dat ze zich makkelijker uitspreken en dat het stemmetje in hun hoofd zachter wordt en dat daar de opbouw naar zelfwaardering begint. Een van hen zei op haar tweeënvijftigste dat ze nu snapt waarom ze die goedkeuring wilde hebben en dat ze die niet meer relevant vindt.

Tot slot

Je maakt je niet druk om wat anderen van je vinden omdat je zwak bent of te gevoelig. Je doet het omdat je als kind hebt geleerd dat wat jij voelt en nodig hebt er niet toe deed. De bevestiging ben je daarom buiten jezelf gaan zoeken.

Dat betekent ook dat het te veranderen is, alleen niet met een lijstje tips en niet van de ene op de andere dag. Het vraagt dat je eerst snapt welke overtuiging er bij jou onder zit, dat je die daarna leert herkennen in het moment en dat je pas daarna je gedrag kunt overschrijven.

Voel vooral zelf hoe dit voor jou is en in welke mate. Bij de een is het heel extreem, bij de ander wat minder. En wees zacht voor jezelf, want niemand doet dit uit luxe. Niemand denkt: laat ik dat gesprek eens even lekker naar mezelf toetrekken, want daar voel ik me fijner door. Het is een klein mensje dat zichzelf probeert te beschermen tegen de boze buitenwereld.