Waarom heb jij wel last van je jeugd en je broers en zussen niet?

Je herkent het misschien. Je werkt aan jezelf. Je leest, luistert, doet een cursus. En toch sluipt die vraag steeds terug: waarom heb ik hier zoveel last van en zij niet? Je broer lijkt zijn leven prima op de rit te hebben. Je zus is bezig met haar carrière en heeft schijnbaar nergens last van. En jij zit thuis met je pleasegedrag, je twijfel en je negatieve zelfbeeld. Dan komt die vermoeide stem in je hoofd: misschien lig het wel gewoon aan mij. Misschien maak het ik te zwaar. Misschien ben ik te gevoelig. Maak ik er teveel van.

Die twijfel is begrijpelijk, maar hij klopt niet. Wat ik in de praktijk zie, is dat er bijna nooit één kind is dat als enige in een gezin iets meedraagt uit de jeugd. Wat er wel gebeurt, is dat ieder kind een ander overlevingsmechanisme ontwikkelt om met dezelfde ouders om te gaan. En jouw mechanisme is alleen zichtbaarder dan dat van je broer of zus.

Ik ben Diana Arkeveld en ik begeleid al jaren vrouwen die opgegroeid zijn met emotioneel afwezige ouders. In dit blog leg ik je uit waarom jij wel “last” lijkt te hebben en je broers en zussen niet. Je leert waarom hun gedrag er anders uitziet, waarom jullie jeugd niet écht hetzelfde was en waarom dit niks zegt over wie sterk of zwak is.

Waarom heb jij wel last van je jeugd en je broers en zussen niet?

Korte anwtoord: dat is een misverstand. Het is bijna onmogelijk om op te groeien met emotioneel afwezige ouders zonder dat het sporen achterlaat. Wat verschilt is niet of je broers en zussen iets hebben meegenomen, maar hoe dat zichtbaar wordt.

Bij jou laat het zich zien in pleasegedrag, twijfel of een negatief zelfbeeld. Bij hen laat het zich misschien zien in iets anders. Iets wat de wereld minder snel “problematisch” noemt, maar dat wel degelijk een gevolg is.

Hebben je broers en zussen echt geen last, of uit het zich anders?

Als ik in mijn praktijk doorvraag, komt er bijna altijd iets boven. Ik vraag dan: pak één van je broers of zussen, hoe ziet hun leven eruit? In het begin zegt iemand: “Prima hoor.” Maar als ik even doorga, komt er dit: mijn zus drinkt elke avond een fles wijn leeg.

Mijn broer wisselt om de paar maanden van baan. Mijn andere broer komt steeds in dezelfde verkeerde relatie terecht, of heeft zijn kinderen niet meer gezien. Mijn zus heeft gokschulden. De kinderen van mijn broer doen het op school niet goed.

Elk gedrag is informatie. Alleen heeft de buitenwereld minder last van een pleaser dan van iemand die boos wordt, afstand neemt of zich verdooft. Daardoor lijkt een pleaser “zwakker” en iemand die rebelleert “sterker”. Maar dat is een illusie. Het zijn allebei overlevingsmechanismen. Allebei strategieën om om te gaan met ouders die emotioneel niet beschikbaar waren. Alleen de vorm is anders.

Dus de vraag is niet alleen: waarom heb ik hier last van? De vraag is net zo goed: waarom ligt mijn zus elke avond met een fles op de bank en ik niet? Je kunt het simpelweg niet vergelijken.

Waarom heeft elk kind een ander overlevingsmechanisme?

Als een kind emotioneel niet gezien wordt, schiet er automatisch een overlevingsmechanisme aan. Dat mechanisme heeft één doel: zorgen dat je verbinding houdt met je ouders, want voor een kind is dat letterlijk overleven. Maar hoe dat mechanisme eruitziet, hangt af van je temperament, je gevoeligheid en de plek die al ingenomen is door iemand anders.

Want dat is het tweede stuk. In een gezin worden rollen verdeeld. Als jij degene bent die altijd ruzies sust, hoeft je zusje dat niet meer te doen. Die taak is dan al vervuld. Dus zij gaat iets anders doen: misschien wordt zij juist de rebel, of de onzichtbare, of degene die heel hard presteert. Zo ontstaat in elk gezin een eigen verdeling. Veelvoorkomende rollen die ik zie zijn de aanpasser, de pleaser, de rebel, het goedmaakkind, het onzichtbare kind en de bemiddelaar.

De ene rol slaat naar binnen (twijfel, pleasen, jezelf wegcijferen). De andere slaat naar buiten (boos worden, afstand creëren, zich verdoven, rebelleren). En precies omdat het er aan de buitenkant zo verschillend uitziet, ga jij denken dat zij geen last hebben. Maar nogmaals: dat is geen kracht. Dat is een andere coping.

Waarom was jullie jeugd niet echt hetzelfde?

Je zou denken: dezelfde ouders, dezelfde jeugd. Maar zo werkt het niet.

Ouders reageren per kind anders. Bij hun eerste kind is alles nieuw en spannend. Bij het tweede kind hebben ze al geoefend. Bij het derde gaat het al wat makkelijker. En bij het vierde gaat het bijna vanzelf. Dat is geen oordeel, dat is gewoon hoe het werkt.

Ook de omstandigheden verschillen. Toen jij geboren werd, was er misschien stress om geld, een verhuizing, een ziek familielid of een nieuwe baan. Bij je oudste broer was dat misschien niet aan de hand. Of andersom. De aandacht en energie van je ouders werden bij elk kind anders verdeeld. En jouw temperament heeft ook invloed: een gevoeliger kind pikt nu eenmaal meer op dan een kind dat zich makkelijker afsluit.

Daarom kun je jullie ervaringen niet zomaar naast elkaar leggen. Jullie ouders waren niet dezelfde mensen op dezelfde momenten. Jullie zaten op verschillende plekken in het systeem. Dat alleen al maakt dat jullie jeugd, op papier hetzelfde, in werkelijkheid heel anders is geweest.

Wat is jouw plek in het familiesysteem?

In systemisch werk kijken we naar de plek die ieder kind inneemt in het gezin. Die plek is niet bewust gekozen. Hij is ontstaan door wat er in jouw gezin gebeurde en welke ruimte er nog over was. Wat ik vaak zie, is dat er één of soms meerdere kinderen zijn die iets dragen voor het hele systeem. Zij zijn degenen die voelen wat er onderhuids speelt. Die het aankijken. Die de pijn niet wegduwen.

Voor wie het iets zegt: je kunt hier ook spiritueler naar kijken. Sommige vrouwen herkennen het beeld dat zij in dit leven degene zijn die dit thema voor hun familie naar boven mogen halen, als een soort zielsmissie. Voel zelf of dat bij je past, en zo niet, laat het rustig liggen. Maar wat in alle gevallen klopt: dat jij het voelt, betekent niet dat jij zwakker bent. Het betekent dat jij degene bent met de gevoeligheid om het aan te kijken.

Betekent dit dat het bij jou is misgegaan?

Nee. En dit is misschien wel het belangrijkste zinnetje van dit hele blog: het is niet bij jou misgegaan. Jij bent degene bij wie het zichtbaar is geworden. Dat is iets heel anders.

Heel veel vrouwen lopen rond met de overtuiging: bij mijn broers en zussen is het goed gekomen, dus ik ben de fout. Maar dat klopt niet. Jij bent niet de fout. Jij bent degene die voelt. Degene die het niet weg kan duwen. Degene die genoeg lef heeft om ernaar te kijken, ook als dat ongemakkelijk is. En dat is precies waar verandering kan beginnen.

Wat doe je als jij degene bent die het voelt?

Stop met vergelijken. Echt. Iedereen ervaart zijn jeugd op zijn eigen manier en jouw waarheid hoeft niet bevestigd te worden door je broer of zus om geldig te zijn. Discussies over “wie het nou écht zwaar had” leiden meestal nergens toe, omdat jullie allebei gelijk hebben binnen jullie eigen ervaring.

Wat wel helpt, is begrijpen waar jouw gedrag vandaan komt. Want zodra je je eigen overlevingsmechanisme leert herkennen, kun je het ook gaan veranderen. Je hoeft jezelf dan niet meer weg te cijferen om liefde te krijgen. Je hoeft niet meer te pleasen om erbij te horen. Je hoeft niet meer geen grenzen aan te geven om veilig te zijn. Maar daarvoor moet je eerst snappen wat er in jou gebeurt.

Veelgestelde vragen

Tot slot

Door te begrijpen dat ieder kind in een gezin een eigen overlevingsmechanisme ontwikkelt, verdwijnt de vraag of jij “te zwaar” of “te gevoelig” bent vanzelf. Je vergelijkt jezelf dan niet langer met broers en zussen die hetzelfde meekregen, maar het anders verwerken.

Wat zoveel vrouwen tegenhoudt, is precies dit: het idee dat ze alleen staan in hun pijn, dat ze iets verkeerd doen, dat ze het zelf bedacht hebben. Maar als jij degene bent die voelt, ben je niet de uitzondering. Je bent degene die het ziet.

In de afgelopen jaren heb ik honderden vrouwen begeleid die op precies dit punt vastliepen. Vrouwen die jarenlang dachten dat zij het probleem waren, totdat ze begrepen hoe het systeem waarin ze opgroeiden werkelijk werkte. Vanaf dat moment veranderde alles.

Wil jij ook gaan begrijpen waar jouw gedrag vandaan komt en hoe je het kunt doorbreken? Schrijf je dan in voor mijn gratis masterclass. Daarin leg ik je in twee uur uit hoe emotioneel afwezige ouders doorwerken in je pleasegedrag, je grenzen en je zelfbeeld. Het is de meest concrete eerste stap die je nu kunt zetten.