Geen herinneringen aan je jeugd: hoe kan dat en kun je toch je patronen veranderen?

Je weet bijna niks meer van vroeger. Anderen vertellen levendig over hun kindertijd, maar bij jou blijft het stil. Een paar losse beelden misschien, of dingen die je alleen kent van foto’s en verhalen. En dan komt die knagende vraag: wat zegt dat over mij? Is er iets mis met mij? En kan ik dan wel aan mijn patronen werken, zoals pleasen of moeite met grenzen aangeven?

Mijn naam is Diana Arkeveld. Ik ben expert op het gebied van emotioneel afwezige ouders en heb de afgelopen jaren duizenden vrouwen begeleid in hun persoonlijke groei. En ik kan je geruststellen, want ik weet precies hoe dit voelt. Ik heb zelf geen herinneringen van voor mijn twaalfde.

In dit artikel leg ik je in eenvoudige taal uit waarom je weinig herinneringen aan je jeugd hebt, wat er in je brein gebeurt en waarom je die herinneringen helemaal niet nodig hebt om je patronen te doorbreken.

Waarom heb ik geen herinneringen aan mijn jeugd?

Als je weinig herinneringen aan je jeugd hebt, heb je het emotioneel zwaar gehad. Door langdurige emotionele stress slaat je brein herinneringen minder goed op.

Dat klinkt misschien heftig, dus laat ik het meteen nuanceren. Het betekent niet dat je opgesloten hebt gezeten in een kelder, geslagen bent of misbruikt bent. Het kan, maar het hoeft helemaal niet. Het betekent wel dat je je als kind voor langere tijd emotioneel onveilig hebt gevoeld.

Er is een belangrijk verschil tussen acute stress en langdurige stress. Acute stress hoort bij een ingrijpende gebeurtenis, zoals een ongeluk of het overlijden van een ouder. Langdurige stress is iets anders. Die ontstaat als je je als kind lange tijd emotioneel onveilig voelt. Bijvoorbeeld doordat je opgroeide met:

• een onvoorspelbare ouder, bij wie je nooit wist waar je aan toe was
• ouders die veel kritiek hadden
• ruzies thuis, waardoor je continu alert moest zijn
• een ouder die emotioneel afwezig was

Eigenlijk zorgt elke vorm van emotionele afwezigheid voor langdurige stress. Wil je weten hoe dat eruitziet? Lees dan ook mijn blog over emotioneel afwezige ouders.

Vanaf welke leeftijd is het normaal dat je je niks herinnert?

De meeste mensen weten niets meer van voor hun derde of vierde levensjaar. Dat is helemaal normaal. Weet je vanaf een latere leeftijd nog steeds weinig, dan speelt er vaak meer.

Sommige mensen herinneren zich levendig dingen van toen ze twee of drie waren. Anderen hebben alleen een paar losse momenten of grote gebeurtenissen. Daar is niks vreemds aan. Maar als je zegt: ik weet niks meer van voor mijn zesde, mijn achtste of mijn twaalfde, dan zien we vaak dat er langdurige emotionele stress heeft gespeeld. Ik heb zelf geen herinneringen van voor mijn twaalfde. Mijn eerste vraag aan mensen is dan ook altijd: vanaf welke leeftijd weet je het niet meer?

Er is nog een belangrijk verschil. Herinner je het jezelf? Of ken je het alleen van de foto’s en de verhalen die anderen je verteld hebben? Dat zijn geen echte eigen herinneringen, maar dingen die je herhaalt.

Herinneringen worden namelijk sterker als ze steeds opnieuw worden opgehaald. In gezinnen waar vaak wordt teruggeblikt, blijven herinneringen levendig. Weet je nog die vakantie naar Spanje? Weet je nog hoe trots je was toen je kon fietsen? Maar in gezinnen waar weinig over gevoelens en gebeurtenissen wordt gepraat, gebeurt dat veel minder. Daardoor kunnen herinneringen na verloop van tijd gewoon vervagen.

Wat gebeurt er in je brein bij langdurige stress?

Bij langdurige emotionele stress staat het alarmsysteem van je brein continu aan. Daardoor worden herinneringen minder goed opgeslagen en kun je ze later moeilijker terughalen.

Ik neem je even mee in je brein, in simpele taal. Twee gebieden spelen een grote rol bij herinneringen. De hippocampus helpt om losse ervaringen samen te voegen tot het verhaal van je leven. De amygdala noemen we het alarmsysteem van je brein. Die beoordeelt steeds of iets veilig of onveilig is.

Voelde jij je als kind langdurig emotioneel onveilig? Dan stond dat alarmsysteem veel vaker aan. Misschien wel non-stop. Je stond continu onder spanning, in een overlevingsstand. Onderzoek laat zien dat langdurig verhoogde stresshormonen invloed kunnen hebben op de werking van de hippocampus. Daardoor worden herinneringen minder goed georganiseerd of zijn ze later minder makkelijk toegankelijk. Dit wordt ook wel geheugenverlies door stress genoemd.

Sommige mensen hebben daarnaast als kind leren dissociëren. Dissociëren is een beschermingsmechanisme van je brein. Je maakt iets heftigs mee en je brein beschermt je tegen die situatie. Je bent er nog wel, maar eigenlijk ook even niet. Als je dat als kind veel hebt meegemaakt, worden ervaringen minder goed opgeslagen als samenhangend verhaal. Dan heb je misschien alleen losse beelden, of een gevoel in je lijf, of helemaal niets.

Belangrijk om te weten: die herinneringen zijn niet per se helemaal weg. Ze zijn vooral moeilijker bereikbaar. Wil je meer lezen over wat er precies gebeurt in je brein? Grote namen zoals Bessel van der Kolk hebben hier veel literatuur over geschreven. En lees ook mijn blog over wat je zenuwstelsel doet als veiligheid onveilig voelt

Waarom weet mijn broer of zus wel alles nog?

Dat hangt van meerdere factoren af. Er is niet één simpele verklaring, ook niet binnen hetzelfde gezin.

Deze vraag krijg ik heel vaak. Hoe kan het dat de één bijna alles weet en de ander bijna niets, terwijl ze in hetzelfde gezin zijn opgegroeid? Het hangt samen met verschillende dingen:

• hoe veilig jij je als kind voelde
• hoe lang de emotionele stress duurde
• hoe vaak herinneringen thuis werden opgehaald
• verschillen in geheugen en persoonlijkheid
• of je wel of niet hebt gedissocieerd

En eerlijk? Het heeft niet zo veel zin om naar de verklaring te zoeken. Het feit is dat jij weinig herinneringen hebt. Dat mag je serieus nemen, zonder dat je eerst hoeft te bewijzen waarom dat zo is.

Betekent geen herinneringen dat ik iets heftigs heb meegemaakt?

Het betekent dat het emotioneel zwaar voor je is geweest. Ook als jij je jeugd zelf niet als traumatisch hebt ervaren.

Veel mensen zeggen: maar ik heb mijn jeugd helemaal niet als traumatisch ervaren. Dat klopt waarschijnlijk ook. Maar het is wel emotioneel zwaar voor je geweest. Langdurige emotionele stress vind ik heftig, zeker voor het ontwikkelen van een emotioneel stabiele persoonlijkheid en het gezond kunnen aangaan van verbindingen. Of het van buiten heel heftig leek of wat minder, maakt daarbij niet uit. Voor het kind dat jij was, was het heftig.

En dit wil ik heel duidelijk zeggen: je brein is niet kapot en je hebt niets fout gedaan. Je systeem heeft je juist beschermd. Je stond continu in een overlevingsstand en dat heeft invloed gehad op hoe herinneringen werden gevormd. Dat je weinig herinneringen hebt, is dus geen teken van zwakte. Het geeft alleen aan dat het voor jou als kind emotioneel zwaar is geweest.

Herken je dit en groeide je op met een ouder bij wie je nooit wist waar je aan toe was? Lees dan ook mijn blog over onvoorspelbare ouders

Kun je patronen doorbreken zonder herinneringen aan je jeugd?

Ja, absoluut. Je hebt je jeugdherinneringen niet nodig om je patronen te veranderen. Het enige wat je nodig hebt, zijn je overtuigingen. En die zijn altijd te vinden.

Misschien wil je heel graag van je pleasegedrag af. Of je wilt leren gezonde grenzen te stellen, gezonde verbindingen aangaan of van je verlatingsangst af. En dan denk je: maar als ik niks weet van mijn jeugd, kan dat dan wel?

Zo werkt het. Op het moment dat jij in een bepaalde situatie komt, laat je bepaald gedrag zien. En dat gedrag wordt altijd veroorzaakt door hoe jij diep vanbinnen over jezelf denkt. Heb je als kind geleerd: ik ben niet belangrijk, ik doe er niet toe, ik kan dit niet? Dan reageer je anders dan wanneer je hebt geleerd: ik kan dit, ik hoor erbij, ik ben belangrijk.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een voorbeeld. Je krijgt een mailtje van je leidinggevende en je krijgt meteen hartkloppingen en een benauwd gevoel bij je keel. Je denkt: wat is er mis? Wat heb ik verkeerd gedaan? Je opent het mailtje en het blijkt een uitnodiging voor een gezellige borrel met het team. Dit gebeurt er als je als kind hebt geleerd dat je nooit wist wat er kon komen.

Waar komt dat vandaan? Als een kind emotioneel niet wordt gezien, gaat het de schuld altijd bij zichzelf leggen. Een kind denkt niet: dit komt omdat mama onvoorspelbaar is of omdat papa de lat hoog legt. Een kind denkt: ik doe het niet goed. Ik moet harder mijn best doen. Ik hoor er niet bij. Zo ontstaat een onbewuste overtuiging over jezelf, die zich in je verankert en omhoog komt zodra je in een vergelijkbare situatie belandt.

En dat is precies het goede nieuws. Voor het veranderen van pleasegedrag, moeite met grenzen, een slecht zelfbeeld, verlatingsangst of bindingsangst hoef je niet per se terug naar je jeugd. Het enige wat we moeten weten is: door welke overtuiging diep in jou laat jij dit gedrag zien?

Die overtuigingen kunnen we op verschillende manieren vinden. Ook via situaties uit je volwassen leven. In al die jaren dat ik dit werk doe, heb ik nog nooit iemand gehad bij wie ik geen A4’tje vol overtuigingen naar boven kon halen. Ook ik weet exact wat mijn overtuigingen zijn, zonder herinneringen van voor mijn twaalfde. Wil je hier meer over lezen? Bekijk dan mijn blog over onbewuste basisovertuigingen.

Wat ik trouwens vaak zie bij vrouwen die hiermee aan de slag gaan: door de oefeningen komen er her en der toch weer herinneringen omhoog. Dat is superfijn. Het hoeft niet, maar het kan wel.

Geen paniek: je herinneringen zeggen niets over wat mogelijk is

Nu weet je waar het vandaan komt. Je hebt het emotioneel zwaar gehad in je jeugd, waardoor je systeem je heeft beschermd en je brein herinneringen minder goed heeft opgeslagen. Je hoeft niet je hele brein door te akkeren en je hoeft niet op zoek naar dé verklaring. En het allerbelangrijkste: je kunt elk patroon doorbreken, ook zonder herinneringen.

Misschien begon je aan dit blog met de angst dat er iets mis is met jou. Of met de gedachte dat werken aan je patronen voor jou niet is weggelegd, omdat je niks meer weet van vroeger. Die zorg mag je loslaten. Het gaat niet om je herinneringen, het gaat om de overtuigingen die je toen over jezelf hebt ontwikkeld.

Ik ben Diana Arkeveld en ik heb de afgelopen jaren duizenden vrouwen geholpen om die overtuigingen boven water te halen en hun patronen te doorbreken. Ook vrouwen die binnenkwamen met de woorden: ik herinner me eigenlijk vrijwel niks. En ook bij hen vonden we altijd de overtuigingen. Net als bij mezelf, want ook ik weet niks meer van voor mijn twaalfde.

Veelgestelde vragen over geen herinneringen aan je jeugd

Hoe ver gaan herinneringen normaal terug?

De meeste mensen weten niets meer van voor hun derde of vierde levensjaar. Dat is normaal en geldt voor bijna iedereen. Sommige mensen herinneren zich al dingen van hun tweede of derde, anderen pas van veel later.

Hoe krijg je herinneringen terug?

Herinneringen zijn vaak niet weg, maar moeilijker bereikbaar. Ik zie regelmatig dat mensen die met hun patronen aan de slag gaan, weer dingen terugkrijgen. Garanties zijn er niet, en dat hoeft ook niet. Je hebt je herinneringen niet nodig om te veranderen.

Zijn teruggekomen herinneringen betrouwbaar?

Dat weten we niet zeker, daar is ook onderzoek naar gedaan. Soms maakt je brein er iets van. Maar daar gaat het niet om. Het gaat erom dat het is gegaan zoals jij het beleefd hebt. Vanuit die beleving heb je een overtuiging over jezelf ontwikkeld. En die overtuiging bepaalt hoe je nu reageert.

Wat is dissociatie?

Dissociatie is een beschermingsmechanisme van je brein. Je maakt iets heftigs mee en je brein beschermt je door je er even niet helemaal bij te laten zijn. Je bent er nog wel, maar ook eigenlijk even niet. Daardoor worden ervaringen minder goed opgeslagen als samenhangend verhaal.

Is het erg dat ik mijn jeugd alleen ken van foto’s en verhalen?

Nee, dat is niet erg. Het is wel goed om het verschil te kennen tussen echte eigen herinneringen en verhalen die je herhaalt omdat anderen ze verteld hebben. In gezinnen waar weinig werd teruggeblikt en weinig over gevoelens werd gepraat, vervagen eigen herinneringen sneller.

Betekent geen herinneringen automatisch dat ik trauma heb?

Dat hangt ervan af wat jij onder heftig verstaat. Veel mensen ervaren hun jeugd niet als traumatisch en toch is het emotioneel zwaar voor ze geweest. Langdurige emotionele stress heeft invloed op hoe herinneringen worden gevormd. Je hoeft je jeugd niet als trauma te bestempelen om serieus te nemen wat het met je heeft gedaan.