Communicatie in je relatie: waarom tips niet werken en wat wel

Het dopje zit weer niet op de tandpasta. De vaatwasser is weer niet uitgeruimd. Je zegt er iets van en hij zegt iets terug. Binnen een paar minuten gaat het niet meer over de vaatwasser maar over alles.

Ik ben Diana Arkeveld van De Authentieke Vrouw. Ik begeleid vrouwen die zijn opgegroeid met emotioneel afwezige ouders en die daardoor pleasen, zich aanpassen en moeilijk zeggen wat ze nodig hebben. Ik heb jarenlang relatietherapie gegeven en ik zag steeds hetzelfde: twee mensen, één situatie en twee totaal verschillende verhalen. In dit artikel lees je waarom de communicatie in je relatie steeds vastloopt, waarom beter leren communiceren vaak niets oplevert en wat wel helpt.

Waarom loopt de communicatie in mijn relatie steeds vast?

Omdat jullie praten over het dopje of de vaatwasser, terwijl het over iets anders gaat. De kleine ergernis is alleen de druppel. Wat je echt raakt, ligt eronder.

Stel je voor dat je lekker in je vel zit. Je voelt je gezien en gehoord door je partner en je voelt je veilig in je relatie. Zou dat dopje dan net zo veel lading hebben? Waarschijnlijk niet. Dat het zo hard binnenkomt, komt doordat het op een knop drukt. Dat zijn emotionele wonden: onbewuste overtuigingen die vaak al in je jeugd zijn ontstaan. Ik ben niet belangrijk. Ik doe er niet toe. Ik word niet serieus genomen. Ik ben niet goed genoeg.

Wordt zo’n knop ingedrukt, dan schiet je in je overlevingsgedrag. Dat gedrag drukt weer op de knoppen van je partner. Hij schiet in zijn overlevingsgedrag. Dat drukt weer op jouw knoppen. Zo draaien jullie steeds hetzelfde rondje. En zolang dat rondje hetzelfde blijft, verandert er niets.

Er zit nog iets onder. Volgens mij gaat bijna elke ruzie in de kern over één ding: niet ingaan op de beleving van de ander. Jij vertelt iets wat je dwarszit. De ander luistert niet echt. Hij komt meteen met een oplossing of gaat zich verdedigen. Of jullie proberen elkaar te overtuigen van wie er gelijk heeft. Ik zag eens twee fazanten tegenover elkaar staan bij mijn boerderij, opgezet en met veel lawaai. Zo gaan veel discussies ook.

Waarom helpt ‘beter communiceren’ niet?

Omdat je niet goed kunt uitleggen wat je nodig hebt als je zelf niet weet wat er in je gebeurt. Dan krijg je trucjes, en trucjes voelen onnatuurlijk.

Veel stellen met relatieproblemen gaan aan hun communicatie werken. Ze leren praten vanuit een ik-boodschap, ze plannen leuke dingen samen. Dat is niet verkeerd, maar het mist de kern. Het is een beetje alsof je solliciteert op een baan waarvoor je nooit een opleiding hebt gedaan. Iemand legt je een paar dingen uit en dat houd je even vol. Maar in de eerste vergadering merk je dat je de basis mist.

Ik zeg altijd: een goede relatie begint bij je eigen gebruiksaanwijzing kennen en die vervolgens uitleggen aan je partner. Wanneer word ik geraakt? Waardoor word ik geraakt? Wat heb ik dan nodig? Pas als je dat weet, heeft communiceren zin. Communicatie gaat voor mij niet over netjes praten over de vaatwasser. Het gaat over kunnen aangeven wat je nodig hebt.

Weet je niet waar je gevoelige plekken zitten, dan loop je als het ware over een mijnenveld zonder te weten waar de mijnen liggen. Dan ontplof je ineens en snap je achteraf zelf niet waarom.

Welke patronen zie je bij slechte communicatie in een relatie?

Meestal een van deze drie: terugtrekken, aanvallen of verdedigen. Vaak hebben jullie allebei een eigen patroon, en die versterken elkaar.

Een vierde patroon zie ik ook vaak: de een trekt en de ander duwt weg. De een zoekt nabijheid omdat ze bang is dat de ander weggaat. De ander voelt zich daardoor verstikt en neemt afstand. Hoe harder de een trekt, hoe verder de ander weggaat. Dat is de dynamiek van verlatingsangst en bindingsangst. Je ziet die terug in aantrekken en afstoten.

En dan is er nog het gesprek dat een wedstrijd wordt. Niemand denkt bewust: ik ga hem eens even flink terugpakken. Toch lijkt het bij veel stellen alsof het erom gaat wie er gelijk krijgt. Terwijl jullie in hetzelfde team zitten, met hetzelfde clubshirt aan.

Waar komen communicatieproblemen in een relatie vandaan?

Meestal uit wat je thuis niet hebt geleerd. Als je nooit hebt gezien hoe je samen een conflict uitpraat, kun je dat als volwassene ook niet vanzelf.

Ik vergelijk het met fietsen. Als je dat als kind nooit hebt geleerd, kun je niet ineens opstappen en wegrijden. Iemand moet je vasthouden en uitleggen hoe je trapt, stuurt en remt. En ook hoe je weer afstapt, anders lig je alsnog op de grond. Met communiceren is het net zo. Misschien heb je thuis nooit gezien hoe je veilig een conflict uitpraat. Of hoe je met je emoties omgaat, hoe je naar elkaar luistert en hoe je na een ruzie herstelt. Dan kun je dat ook niet vanzelf.

Veel vrouwen die bij mij komen, hoorden als kind: stel je niet zo aan, zo erg is het niet, huilen doen we hier niet. Of er kwam meteen een oplossing in plaats van een luisterend oor. Dan leer je dat jouw beleving niet serieus genomen wordt. En als je je eigen beleving niet serieus neemt, is het lastig om die van je partner wel serieus te nemen.

Ben je opgegroeid met oordelende of autoritaire ouders, dan heb je vaak ook geleerd dat er maar één waarheid is. Dan voelt het onrustig als je partner iets anders vindt dan jij. Onbewust denk je dan: als we het oneens zijn, houden we niet van elkaar.

Ik wil hier mild blijven, naar jou en naar je partner. De kans is groot dat hij dit ook nooit heeft geleerd. Dan proberen jullie iets van elkaar te leren wat geen van beiden kan. Dat is niet erg. Het betekent dat jullie het allebei nog mogen leren.

Hoe krijg je betere communicatie in je relatie?

Door eerst bij jezelf te beginnen, dan je behoefte uit te spreken en daarna echt te luisteren naar je partner. Dat is oefenen en het gaat met vallen en opstaan.

En als je eenmaal rustig weet wat jullie allebei nodig hebben, kun je gewoon afspraken maken. Over het huishouden, over wie wat doet, over vragen hoe de dag was. Het is echt niet zo ingewikkeld als je de juiste ingang neemt. Die ingang is eerst jezelf.

Wat als mijn partner niet mee wil doen?

Dan kun je nog steeds bij jezelf beginnen. Als één van jullie de cirkel doorbreekt, verandert er al iets. Wel hoort er bij een gezonde relatie dat jullie allebei naar jezelf kunnen kijken.

Een relatie is altijd een dynamiek tussen twee mensen. In een relatie zonder narcisme of andere destructieve patronen heeft nooit één persoon alle schuld. Daarom vraag ik stellen altijd: wat is van mij, wat is van jou en wat ontstaat er tussen ons?

Let daarbij op het verschil tussen zelfreflectie en iets wat erop lijkt. Zelfreflectie klinkt zo: dit is mijn aandeel, dit heb ik niet handig gedaan en hier ga ik mee aan de slag. Geen zelfreflectie klinkt zo: “Het ligt ook wel aan mij, maar alleen omdat jij dit of dat deed.”

Lees meer over verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag.

Ik ken ook de andere kant. Ik heb zelf in relatietherapie gezeten waarin ik steeds zei: dat komt door mij, dat komt door mij. Ik ging nog harder aan mezelf werken. Dat loste de dynamiek niet op. Trek je alles naar je toe, dan helpt nog harder je best doen niet. Dan is de vraag eerder wat er bij jou ligt en wat bij de ander.

Tot slot

Slechte communicatie in je relatie gaat bijna nooit over de vaatwasser of het tandpastadopje. Het gaat over oude gevoelige plekken die geraakt worden. En over iets wat jullie allebei nooit hebben geleerd: zeggen wat je nodig hebt en echt luisteren naar de ander.

Misschien herken je het rondje van ergernis, verwijt, verdediging en stilte. Dat zegt niets over jullie liefde. Het is een patroon. Dat kun je leren doorbreken.

Wat er dan verandert, hoor ik terug van de vrouwen die ik begeleid. Ze stellen meer vragen, vooral om te checken of ze hetzelfde plaatje in hun hoofd hebben als hun partner. Hun communicatie wordt opener en directer, met minder oordeel. Soms gaat de partner zelfs mee. Dan merken ze dat hij beter snapt wat er in hem geraakt wordt, in plaats van steeds naar haar te kijken. Het praten gaat dan vanzelf makkelijker.

Het begint bij één keer niet reageren op de vaatwasser, maar zeggen: ik merk dat er bij mij iets geraakt wordt. Kunnen we het daarover hebben?