Verwijten maken: wat je eigenlijk probeert te zeggen

Het komt eruit voor je het weet. Vaak baal je er direct daarna van.

Ik ben Diana Arkeveld van De Authentieke Vrouw. Ik begeleid vrouwen die zijn opgegroeid met emotioneel afwezige ouders en die daardoor vastlopen in pleasen, inslikken en soms juist uitvallen. Ik heb vroeger zelf veel harde woorden gebruikt, dus ik ken dit van binnenuit. In dit blog lees je wat een verwijt eigenlijk is, waarom je het doet, wat het met je relatie doet en hoe je in plaats daarvan zegt wat je nodig hebt.

Wat is een verwijt eigenlijk?

Een verwijt is een impliciete manier om uit te leggen wat je nodig hebt. Je zegt het niet rechtstreeks maar via een omweg. Ondertussen hoop je dat de ander het alsnog snapt.

Neem “jij hebt ook nooit tijd voor mij”. Wat je eigenlijk zegt, is: ik mis je, ik wil graag samen iets leuks doen. Of “je gaat liever naar de voetbal dan dat je iets met mij doet”. Daaronder zit: ik zou het heel fijn vinden als wij dit weekend samen iets gaan doen.

Zeg ze maar eens hardop, dan hoor je het verschil in toon. Het eerste klinkt als een aanval, het tweede als een uitnodiging. Terwijl het over precies hetzelfde gaat.

Daarom zeg ik altijd: onder elk verwijt zit een behoefte. Als iemand zegt “jij belt mij nooit”, zit daaronder dat zij zich ook belangrijk wil voelen. Dat is geen zeuren. Het is een behoefte die via de verkeerde weg naar buiten komt.

Waarom maak ik verwijten terwijl ik iets anders bedoel?

Meestal om een van twee redenen, of allebei tegelijk. Je hebt nooit geleerd om je behoefte rechtstreeks uit te spreken. Of je bent bang voor wat er gebeurt als je dat wel doet.

Veel vrouwen die bij mij komen, kijken heel lelijk naar zichzelf omdat ze verwijten maken. Ze denken: ik zit gewoon een beetje te bitchen, ik ben een zeur. Ze zijn bang dat ze hun partner wegduwen, of dat ze een bitch zijn op het moment dat ze voor zichzelf kiezen. Ik wil daar iets anders tegenover zetten. Iemand die verwijt, heeft simpelweg geen woorden geleerd voor “hoe uit ik nu mijn behoefte”. Dat is iets heel anders dan een vervelend mens zijn.

De angst voor de consequentie speelt minstens zo vaak. Als je ooit hebt gemerkt dat jouw behoefte werd afgestraft, ga je die niet zomaar opnieuw op tafel leggen. Dan kies je een indirecte route, in de hoop dat je zo toch gehoord wordt zonder het risico te lopen dat je wordt afgewezen.

Hoe herken je dat je verwijten maakt?

Je herkent het aan woorden als “altijd” en “nooit”, aan het woordje “jij” aan het begin van je zin en aan de toon waarop het eruit komt. Een paar voorbeelden die ik in mijn praktijk steeds hoor:

Die laatste hoor ik vrouwen vaak vertellen. Ze hebben het er tegen hun man “per ongeluk uitgegooid”.

Vaak gaat er iets aan vooraf. Je slikt het eerst een tijd in. Je komt thuis of binnen op je werk, ziet dat taken weer niet gedaan zijn, wordt stil en doet het zelf maar, omdat je toch al zo vaak hebt laten merken dat het moet gebeuren. Of het komt er op een dag als een bom uit, met veel verwijten en oordelen. In mijn blog over waarom je ‘laat maar’ zegt lees je meer over dat eerste stuk, het inslikken. Verwijten zijn vaak het tweede stuk: wat je hebt ingeslikt, komt er later toch uit, alleen in een vorm die niemand verder helpt.

Ook harde woorden horen hierbij. “Rot maar op.” “Zoek het maar lekker uit.” “Ik los het zelf wel op.” Of erger. Een klant vertelde me eens dat ze soms in een monster veranderde. Ze schaamde zich er vreselijk voor. Dan kwamen er dingen uit haar mond die ze helemaal niet wilde zeggen. Ik ken dat. Vroeger deed ik dat zelf heel veel. Pas toen ik een nieuwe relatie kreeg en mijn partner tegen me zei dat mijn harde woorden haar enorm raakten, werd ik me er echt bewust van. In de relatie daarvoor kwam het niet binnen, omdat er gewoon even hard werd teruggebitcht.

Er is ook een stillere vorm. Kritiek op anderen, roddelen, slecht praten over de buurvrouw zodra ze weg is. Ook dat is een manier om je af te reageren op je omgeving, alleen minder luid.

Wat doen verwijten met je relatie?

Ze bereiken precies het tegenovergestelde van wat je nodig hebt. De ander hoort geen behoefte maar kritiek en gaat zich verdedigen of trekt zich terug. Jij wordt daardoor opnieuw geraakt in dezelfde oude pijn.

Een verwijt voelt voor de ander alsof je net niet een pistool tegen zijn hoofd zet. Hij hoort niet “ik heb steun nodig”. Hij hoort “jij doet het verkeerd” en denkt meteen: wat heb ik niet goed gedaan, het ligt aan mij. Dus gaat hij zich verdedigen, uitleggen, terugvechten of afstand nemen.

Dat laatste zie ik bij stellen heel vaak. De een gebruikt harde woorden, de ander kruipt in zijn schulp. Doordat de ander zich afsluit, ga jij er nog harder achteraan en word je nog geïrriteerder. Waardoor de ander zich nog verder terugtrekt. Zo houden jullie samen een cirkel in stand. Na een tijdje laat je het maar even zakken, je bent nog wat boos op elkaar en dan gaan jullie weer verder. Uitgesproken wordt er niets.

En dan is er nog iets wat bijna niemand zich realiseert: met elk verwijt bevestig je je eigen wond. Als je zegt “mijn partner doet ook nooit wat in het huishouden”, vertel je jezelf tegelijk: zie je wel, ik sta er altijd alleen voor, ik moet altijd de verantwoording dragen. Komt daar dan ook nog een afwerende reactie op, dan voelt het als bewijs. Nou geef ik een keer aan wat ik nodig heb, en dan luistert hij niet eens.

Je kunt het verwijten makkelijk afdoen met “ik heb het niet geleerd” of “ik heb er geen woorden voor”. Alleen zijn de gevolgen groter dan dat. Je zorgt voor onveiligheid in de verbinding met de ander. En ook in de verbinding met jezelf.

Waar komt verwijtend communiceren vandaan?

Meestal uit je jeugd. Als je opgroeit met emotioneel afwezige ouders, leer je dat je behoefte er niet mag zijn. Dan ga je hem anders brengen.

Met emotioneel afwezige ouders bedoel ik ouders die niet zagen wat er in jou omging. Vaak hoorde je het ook letterlijk.

Als wat jij voelt en nodig hebt elke keer ter discussie wordt gesteld, leer je: ik mag niet zeggen wat ik nodig heb, want daar zit een consequentie op. Daar word ik op afgewezen. Dus ga je zoeken naar een andere manier om toch gehoord te worden.

Voor sommige mensen wordt dat zwijgen. Voor anderen wordt het een verwijt. Zeker als je dat thuis ook zag. Als je vader en moeder ook nooit open zeiden “hé, ik vind dit niet zo prettig, kunnen we het erover hebben?”, maar wel aardig waren tegen de buurvrouw en lelijk over haar praatten zodra ze weg was. Of meteen vol in de aanval gingen als iemand iets zei.

Ik wil hier mild blijven, ook naar je ouders. Ze zijn meestal geen monsters. Veel van onze ouders zijn opgevoed door ouders die na de oorlog het land weer moesten opbouwen. Niet zeuren, niet piepen, gewoon doorgaan. Dat was toen nodig. Nu is er wel ruimte voor gevoel. Alleen nemen we al die oude stukken nog mee.

Kan het ook gewoon overprikkeling zijn?

Ja. Het is niet altijd een oude wond. Soms ben je simpelweg overprikkeld. Dan is je emmer zo vol dat er bij de kleinste druppel stoom uit je oren komt.

Ik kijk daar altijd eerst naar: is er een oude wond geraakt of is je emmer gewoon vol. Ben je moe, bijna ongesteld, heb je een week achter de rug waarin je steeds een klein beetje over je eigen grenzen ging? Als moeder zet je jezelf de hele dag opzij. Je wilt even op de bank zitten. Dan is er een poepluier. Je hebt een vrije dag gepland, en dan is je kind ziek. Dan stuurt je collega een vervelend appje, je kind vraagt hoe laat jullie gaan eten en je vliegt uit: “Hou nou eens op met zeuren over het eten.” Dat gaat niet over je kind. Je emmer is vol.

Ik gebruik hier vaak het voorbeeld van twee directeuren. De eerste komt binnen, de receptioniste is wat traag met de post en hij moppert, rukt de stapel uit haar handen, geeft de kapotte koffieautomaat een trap en de eerste die zijn kantoor binnenkomt, krijgt de volle laag. De tweede maakt precies hetzelfde mee. Hij wacht op de post, bedankt haar, ziet dat de koffieautomaat stuk is en neemt dan maar thee. Als er iemand binnenkomt, vraagt hij: “Zou je over vijf minuten terug kunnen komen? Mijn ochtend is wat vervelend begonnen.” Dezelfde ochtend, een heel andere reactie.

Ben je overprikkeld, dan helpt het om je emmer leeg te maken: even rust, even weg, even niets. Ben je geraakt in een oude wond, dan helpt rustiger aan doen niet. Die pijn zit er dan nog steeds. Dan is de vraag waar je nu geraakt wordt en waardoor.

Hoe zeg je wat je nodig hebt in plaats van een verwijt?

Door eerst op te merken dat je verwijt, dan uit te zoeken welke behoefte eronder zit en die rechtstreeks uit te spreken. Dat is oefenen en het gaat met vallen en opstaan.

En als het toch gebeurt, bijvoorbeeld bij je kinderen: zeg dan sorry en leg uit dat het niet aan hen ligt.

Kinderen leggen de schuld altijd bij zichzelf. Zo leren ze dat het niet aan hen ligt.

Wat als je partner of je moeder degene is die verwijten maakt?

Dan helpt het om te weten dat het niet over jou gaat. Wie verwijt of harde woorden gebruikt, is geraakt en probeert zichzelf te beschermen. Dat betekent niet dat je het moet tolereren.

Er is één zin die ik steeds herhaal, omdat hij zo belangrijk is: alles wat de ander zegt of doet, gaat over de ander en niet over jou. Harde woorden zeggen alles over hoe gekwetst iemand is. Hoe harder de woorden, hoe groter de pijn eronder. Zie je dat, dan raakt het je minder. Er zijn geen vervelende mensen, er is soms alleen lastig gedrag.

Je kunt het ook benoemen, op een rustig moment of zelfs op het moment zelf.

Afhankelijk van de ander kan dat ook nog verder escaleren, maar meestal haalt het de angel eruit. De ander voelt zich gezien.

Tot slot

Verwijten maken betekent niet dat je een zeur of een bitch bent. Het is een behoefte die via de verkeerde weg naar buiten komt, omdat je ooit hebt geleerd dat je hem niet rechtstreeks mocht uitspreken.

Misschien herken je jezelf in “jij helpt ook nooit”, in het stil worden en het dan alsnog zelf doen, of in die harde woorden waar je je achteraf voor schaamt. Onder al die woorden zit iemand die zacht is en die veel pijn heeft gehad. Je bent geen rot mens.

Wat er verandert als je het anders gaat doen, hoor ik terug van de vrouwen die ik begeleid. Ze kunnen opener communiceren en minder vanuit verwijt of paniek. Waar vroeger meteen een flinke ruzie uitbrak, kunnen ze nu vragen: waar is mijn mening in jouw verhaal? Ze zeggen wat iets met ze doet, zonder de ander de schuld te geven.

Het begint bij één keer niet “jij doet nooit” zeggen, maar: ik zou het fijn vinden als. Kunnen we het daarover hebben?