Wat is verborgen narcisme?

Verborgen narcisme, ook covert narcisme genoemd, is narcisme dat zich niet uit in arrogantie en pronken, maar in slachtoffergedrag, steken onder water en het opwekken van schuldgevoel. De verborgen narcist lijkt bescheiden, onzeker en soms hulpeloos, maar heeft dezelfde kern als de openlijke narcist: weinig empathie, een grote behoefte aan bevestiging en de drang om controle te houden. Juist omdat het niet zichtbaar is, blijf je er veel te lang in.

Sommige narcisten verschuilen zich achter een masker van gevoeligheid en passieve agressiviteit. Ze komen kwetsbaar en angstig over, zijn sociaal minder vaardig, vertonen slachtoffergedrag en zijn haatdragend. Dit type narcist wordt een verborgen of covert narcist genoemd (de klassieke narcist wordt een open narcist genoemd).

Een verborgen narcist heeft dezelfde psychologische kernproblemen als open narcisten; ze hebben een gebrek aan empathie, een grote behoefte aan bewondering, ze hebben diepe onzekerheden en gevoelens van ontoereikendheid en hebben de neiging om anderen te controleren. Het grote verschil tussen een open en een verborgen narcist ligt in de manieren die ze gebruiken om aan hun behoeften te voldoen.

Ik vind het belangrijk om een zo uitgebreid mogelijk beeld te schetsen van de verborgen narcist, omdat dit type narcist heel erg moeilijk te herkennen is. Dit heeft als resultaat dat je te lang blijft hangen in een relatie die niet gezond voor je is (ik ben er zelf het levende bewijs van) en dit levert meer schade op dan je lief is.

In dit blog leg ik aan je uit wat narcisme is, wat het verschil is tussen open narcisme en verborgen narcisme, wat de kenmerken zijn van een verborgen narcist, hoe het eruitziet bij een moeder en bij vrouwen, waarom we ons aangetrokken voelen tot dit type narcist en waarom we te lang blijven hangen in deze toxische relatie. Dit blog hoort bij alle artikelen over narcisme op mijn website.

Wat is het verschil tussen narcistische trekken en een persoonlijkheidsstoornis?

Iemand met narcisme of een narcistische persoonlijkheid heeft een overdreven gevoel van zelfbelang en eigenwaarde. Narcisten zijn erg gefocust op zichzelf en hun eigen behoeften. Ze hebben geen inlevingsvermogen en vinden zichzelf belangrijker dan andere mensen, al zeggen ze dat vaak dat dit niet zo is. Narcisten kunnen niet tegen kritiek, ze hebben behoefte aan bewondering en maken gebruik van andere mensen om er zelf beter van te worden.

Er is een groot verschil tussen iemand die narcistische trekjes vertoont en iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Iemand die hoog van de toren blaast en iets teveel selfies maakt, is niet per se een misbruiker. Toch wordt voor deze persoon dezelfde term gebruikt als voor iemand die bewust andere mensen mishandelt.

Het is één van mijn grootste frustraties.

Waarom?

Omdat slachtoffers van narcistisch misbruik (helemaal als het gaat om verborgen narcisme) hierdoor minder serieus worden genomen. Als we iedereen klakkeloos het label ‘narcist’ geven, dan heeft iedereen dus wel te maken met een narcist in zijn of haar leven. Wat slachtoffers van narcistische mishandeling nog meer het gevoel geeft dat ze zich aanstellen.

Daar komt nog bij dat de narcistische persoonlijkheidsstoornis bijna niet wordt gediagnosticeerd. Dit heeft te maken met het feit dat een narcist niet de behoefte voelt om in therapie te gaan; ze zijn er namelijk van overtuigd dat alles altijd aan een ander ligt.

De verborgen of covert narcist wil nog weleens in therapie gaan, maar zal dan behandeld worden voor symptomen van depressie of angststoornissen. Een psycholoog of therapeut heeft in de meeste gevallen maanden nodig om erachter te komen dat ze te maken hebben met een narcist. Helaas zullen de meeste narcisten tegen die tijd de therapie allang opgegeven hebben.

De volledige uitleg over wat een narcist is, de kenmerken en het verschil tussen trekken en een stoornis, vind je in wat is een narcist en hoe herken je een narcist. Hieronder ga ik verder met waar dit blog over gaat: de verborgen vorm.

Hoe herken je openlijk narcisme?

Zoals ik al eerder aangaf kun je een open narcist van mijlenver herkennen, dit in tegenstelling tot de verborgen narcist. Ze kenmerken zich door het tonen van de volgende gedragskenmerken:

Ze hebben een groot gevoel van eigenwaarde

Mensen met een narcistische persoonlijkheid hebben een overdreven gevoel van eigenwaarde. Ze geloven heilig dat ze beter zijn dan anderen en willen ook zo behandeld worden. Ze gaan het liefste om met mensen die (ook) een ‘hoge status’ hebben en staan erom bekend dat ze hun prestaties, successen en talenten overdrijven. Ze komen arrogant over en hunkeren naar macht.

Ze hebben behoefte aan bewondering

Open narcisten zijn verslaafd aan aandacht; ze verlangen continu naar erkenning, bewondering en lof van anderen. Ze kunnen niet omgaan met (opbouwende) kritiek.

Open narcisten hebben geen inlevingsvermogen

Ze kunnen zich niet verplaatsen in een ander en hebben vaak weinig interesse of begrip voor hoe andere mensen zich voelen. Open narcisten stellen zichzelf centraal en zien anderen als een instrument voor het bereiken van hun eigen doelen.

Ze hebben het gevoel dat ze meer recht hebben

Open narcisten verwachten een speciale behandeling van anderen en geloven dat ze privileges verdienen, zonder dat ze hier zelf veel inspanning voor hoeven te leveren.

Ze gebruiken andere mensen om er zelf beter van te worden

Narcisten gebruiken andere mensen voor hun eigen voordeel, zonder rekening te houden met de gevolgen voor en de gevoelens van een ander. Ze manipuleren anderen om dingen gedaan te krijgen (vaak door hun charmante voorkomen in te zetten) en ze hebben hierbij geen last van schuldgevoel.

Ze zijn extreem jaloers

Open narcisten zijn extreem jaloers op anderen, maar hebben ook vaak het idee dat anderen jaloers zijn op hen.

Ze vertonen agressief gedrag

Open narcisten kunnen vanuit het niets extreem woedend worden of agressief en vijandig gedrag vertonen. Ze zijn onvoorspelbaar; hun stemming kan van het ene op het andere moment veranderen. Narcisten willen dat alles gaat zoals zij dat willen en worden boos als ze tegengesproken worden. Om deze reden zijn ze vaak in conflict met andere mensen.

Ze hebben een gebrek aan zelfreflectie

Een narcist kent geen oprechte spijt. Dit komt, omdat ze geen empathie hebben voor andere mensen en ze denken dat ze zelf nooit iets verkeerds doen. Een narcist is immers perfect, fantastisch en superieur. Als er een probleem is dan ligt dit altijd aan een ander en ze zullen nooit hun eigen fouten toegeven.

Mensen met een narcistische persoonlijkheid zijn vaak kwetsbaar, eenzaam en hebben een groot gevoel van minderwaardigheid. Ze kunnen niet goed tegen kritiek en zijn erg gevoelig voor afwijzing. Wanneer ze kritiek krijgen of afgewezen worden reageren ze met woede. Hiermee verbergen ze de onzekerheid, schaamte en onmacht die ze diep van binnen voelen.

Ik vergelijk de openlijke narcist altijd met een pauw: mooie veren, veel show, alles gericht op hoe hij of zij overkomt. Van buiten enorm zelfverzekerd. Diep van binnen een klein, bang muisje. De verborgen narcist zit aan de andere kant van het spectrum. Die vindt zichzelf niet superieur, die vindt zichzelf zielig.

Wat is verborgen narcisme?

Als je eenmaal de klassieke kenmerken van een narcist kent, is een open narcist gemakkelijk te herkennen. Helaas is dit iets lastiger bij verborgen narcisme. Voor de buitenwereld lijkt een verborgen narcist een vriendelijk persoon, maar hun masker gaat af zodra ze thuis komen.

Verborgen narcisme kenmerkt zich door slachtofferschap. Ze presenteren zichzelf als depressief en behoeftig en laten vaak gedragskenmerken zien van geïrriteerdheid en vijandigheid. Een verborgen narcist komt onzeker over. Op deze manier vragen ze om goedkeuring, bevestiging en erkenning van anderen. Ze verlangen continu naar geruststelling en complimenten. Een verborgen narcist zal bijvoorbeeld iets zeggen in de trant van ‘ik ben daar gewoon niet zo goed in’, waarop een ander zal reageren met ‘natuurlijk ben je daar wel goed in, hoe kom je daar nu bij? Je bent hartstikke goed in wat je doet!’

Een verborgen narcist zal zijn of haar frustratie uiten op een passief-agressieve manier. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan sarcasme, indirecte kritiek, stilzwijgen of stille wraakacties.

Een verborgen narcist zal zijn of haar frustratie uiten op een passief-agressieve manier. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan sarcasme, indirecte kritiek, stilzwijgen of stille wraakacties.

Wat mij in mijn praktijk het meest opvalt: de verborgen narcist zit in de slachtofferrol, en daar herken je hem of haar aan. Zij zijn zielig. Hun is iets aangedaan. En dat komt altijd door de ander. De omgeving denkt: poeh, die heeft echt een zwaar leven gehad. Daardoor krijgen ze medelijden en empathie, en dat is precies hun bestaansrecht. Ziekte geeft bestaansrecht. Gedoe geeft bestaansrecht. Ik noem het de sneuheid, en die druipt eraf.

Het lastige is het dubbele gezicht. Aan de ene kant charmant, lief en zacht, mensen die kort met ze in aanraking komen zijn dol op ze. Aan de andere kant het gemene, controlerende stuk: de steken onder water. Ze zeggen iets zonder het te zeggen, en je kunt ze er niet op pakken. Want ze zeggen het niet, maar ze zeggen het dus ook wel. Het belangrijkste verschil met de openlijke narcist is daarom het schuldgevoel. De openlijke narcist zegt het gewoon boven water. De verborgen narcist laat jou het zelf voelen: jij bent degene die tekortschiet. Als je dit herkent, dan herken je het.

Wat is het verschil tussen openlijk en verborgen narcisme?

Verborgen narcisten verschillen alleen van de openlijke narcisten doordat ze over het algemeen meer introvert zijn en slachtoffergedrag vertonen. Een verborgen narcist ziet zichzelf als een slachtoffer van het leven. Ze zijn ervan overtuigd dat ze veel meer hadden kunnen bereiken, als ze maar de erkenning hadden gekregen die ze in hun ogen verdienen. Een verborgen narcist is het type persoon dat thuis op de bank zit te wachten totdat kansen zich op miraculeuze wijze aandienen. Ze doen zelf helemaal niets om iets te bereiken en hebben vooral kritiek op mensen die dit wel proberen.

Een verborgen narcist kijkt met woede en boosheid naar mensen die proberen om iets voor zichzelf op te bouwen, maar zal zelf nooit dat risico nemen. Mensen die succesvol zijn hebben in de ogen van de verborgen narcist gewoon geluk gehad, maar dat de narcist zelf niets bereikt heeft komt door bad luck. Ze halen het harde werk van anderen onderuit, terwijl ze zelf niets doen.

Tussen de Trumps aan de ene kant en de slachtofferrol aan de andere kant zitten heel veel gradaties. Het maakt uiteindelijk niet uit welk etiketje je erop plakt. Kijk voor jezelf waar op het spectrum de persoon zit waarvan jij vermoedt dat er narcisme speelt, want aan de ene kant van het spectrum zien de kenmerken er totaal anders uit dan aan de andere kant.

Is iemand met verborgen narcistische kenmerken zich bewust van het gedrag?

De term ‘verborgen’ narcist is misleidend, omdat het suggereert dat het gedrag stiekem is of dat hun streven naar belangrijkheid niet zo belangrijk is als die van een open narcist. Echter, de eigenschappen van een open en verborgen narcist zijn precies hetzelfde.

Betekent dit dan dat verborgen narcisten precies weten wat ze doen?

Hoewel ze zich er op een bepaald niveau misschien van bewust zijn dat hun gedrag een negatieve invloed heeft op andere mensen, missen ze ook vaak een stuk zelfbewustzijn en inzicht. Ze geloven er namelijk heilig in dat ze de aandacht en lofbetuigingen die ze zoeken verdienen. Ze zien dus niets verkeerds aan hun gedrag, als het maar de beoogde resultaten oplevert.

Een verborgen narcist is moeilijk te herkennen aan het begin van een relatie. Veel mensen zijn slachtoffer geworden van het manipulatieve gedrag van de verborgen narcist, zonder te beseffen wat er gebeurd is. Tegen de tijd dat ze erachter komen dat ze te maken hebben met narcistisch misbruik, is hun zelfvertrouwen al helemaal kapot gemaakt.

Welke situaties kunnen sterke reacties oproepen bij verborgen narcisme?

Het is niet geheel duidelijk waarom narcistisch gedrag soms openlijk en soms verborgen getoond wordt. Situaties die een verborgen narcist kan triggeren zijn onder andere:

• Genegeerd worden;
• Ze voelen zich niet gerespecteerd;
• Bedreigingen voor hun ego;
• Gevoelens van schaamte;
• In de buurt zijn van mensen met een hogere status;
• Zich minder aantrekkelijk voelen dan anderen;
• Ze voelen zich lager opgeleid dan anderen;
• Ze krijgen niet de aandacht die ze denken te verdienen;
• Jaloezie;
• Gebrek aan controle.

Wat zijn de kenmerken van verborgen narcisme?

Zoals ik eerder aangaf zijn de kenmerken van een verborgen narcist iets subtieler dan die van een open narcist. Eén van de belangrijkste kenmerken is dat ze nooit tevreden zijn. Ze uiten dit door over alles te klagen en iedereen te bekritiseren. Ze zien zichzelf als een slachtoffer van het leven. Andere kenmerken van verborgen narcisme zijn:

Een verborgen gevoel van superioriteit

Verborgen narcisten lijken in eerste instantie bescheiden, maar toch hebben ze het gevoel dat ze superieur zijn ten opzichte van andere mensen. Situaties die dit gevoel van superioriteit uitdagen gaan ze daarom het liefste uit de weg. Een verborgen narcist weigert bijvoorbeeld om een baan te nemen die ‘beneden zijn stand’ is, ook al staat hier tegenover dat hij werkeloos is.

Overgevoelig voor kritiek

Een verborgen of covert narcist is overgevoelig voor kritiek. Dit komt voort uit een grote onzekerheid. Als ze kritiek krijgen vatten ze dit op als een persoonlijke aanval en zullen ze defensief reageren. Ze uiten dit op een passief-agressieve manier; door in een slachtofferrol te kruipen (ik kan ook nooit iets goed doen), door sarcastische opmerkingen te maken of door je stil te zwijgen. Het komt ook voor dat de verborgen narcist jarenlang wrok koestert en uit is op wraak.

Vermijden van sociale situaties

Een verborgen narcist is over het algemeen vrij introvert en zal dan ook weinig interesse hebben in sociale situaties. Voor sommige narcisten resulteert dit in een sociale angststoornis. Ze zijn bang dat hun ware aard ontdekt wordt (dat ze helemaal niet superieur zijn) en dat hun gebreken door anderen wordt gezien.

Passief-agressief gedrag

Een verborgen narcist gebruikt passief-agressief gedrag als techniek om frustraties kenbaar te maken. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan sarcastische opmerkingen, slachtoffergedrag aannemen, de stiltebehandeling en anderen saboteren.

Wrok koesteren

Als verborgen narcisten vinden dat ze oneerlijk behandeld zijn, dan kunnen ze jarenlang wrok koesteren. Op het moment van de ‘oneerlijke behandeling’ zijn ze woedend, maar ze laten het op dat moment niet blijken. In plaats daarvan zullen ze wachten op de ideale gelegenheid om wraak te nemen. Deze wrok kan op termijn leiden tot bitterheid, waardoor de narcist zich nog meer als een slachtoffer gaat gedragen.

Gebrek aan inlevingsvermogen

Een narcist kan wel empathie tonen, maar dit is niet oprecht. Hierdoor lijken ze bereid om je te helpen, maar dit doen ze alleen maar om goedkeuring van anderen te krijgen. Blijft deze goedkeuring uit, dan voelen ze zich verontwaardigd.

De neiging om zichzelf naar beneden te halen

Een covert narcist zul je niet snel horen opscheppen, ook al hebben ze net als de open narcist een grote behoefte aan bewondering. Een verborgen narcist zal zichzelf eerder naar beneden halen. Dit klinkt misschien tegenstrijdig, maar dit doen ze zodat andere mensen ze kunnen ophemelen. Door zichzelf naar beneden te halen vist de verborgen narcist naar complimenten en waardering van anderen.

Depressieve gevoelens en angsten

Verborgen narcisten hebben een groter risico op angststoornissen of depressies. Dit komt omdat ze door hun lage gevoel van eigenwaarde bang zijn om te mislukken in de ogen van anderen. Daarnaast voelen ze zich vaak gefrustreerd over geïdealiseerde verwachtingen die niet overeenkomen met hun echte leven.

Minachting ten opzichte van anderen

Een covert narcist gaat heel subtiel te werk om de focus op zichzelf te houden. In tegenstelling tot een open narcist zal hij je niet zonder schaamte aan de kant zetten, maar hij laat je op een subtiele manier weten dat je helemaal niet belangrijk voor hem bent. Dit doet hij bijvoorbeeld door het tegenovergestelde te doen van wat jullie hadden afgesproken, door jouw wensen volledig te negeren of door geen respect te tonen voor jouw tijd.

Anderen beschuldigen en verwijten

Een open narcist schrikt er niet voor terug om openlijk kritiek op je te leveren, maar een verborgen narcist gaat hierbij wat subtieler te werk. Beschuldigingen en verwijten worden perfect ingekaderd, zodat jij aan jezelf begint te twijfelen. Deze inkadering gebeurt vaak door zichzelf in een slachtofferrol te plaatsen.

Ze houden geen rekening met jouw grenzen

Dit staat in de lijst van honderd kenmerken in mijn cursus en ik hoor het bijna elke week: de verborgen narcist vindt het volkomen normaal dat jij komt. “Je was toch in de buurt, hoezo kom je dan niet bij mij?” “Je weet toch dat ik je hulp nodig heb? Je weet toch dat ik ziek ben?” Jouw grens bestaat niet, en als je hem toch aangeeft, ben jij degene die tekortschiet.

Ze maken je speciaal, en spelen mensen tegen elkaar uit

Bij een verborgen narcist voel je je vaak heel speciaal. “Jij bent toch echt wel mijn lieveling.” Tegelijk vergelijken ze voortdurend: kinderen onderling, jou met anderen. Je wordt in hokjes getrokken. En ze isoleren je van anderen door mensen tegen elkaar uit te spelen, met hun charme of met hun slachtoffergedrag. Bij de openlijke narcist is dat de charme, bij de verborgen narcist is dat het slachtofferschap.

Ze vinden onzekerheden feilloos

De narcist weet onzekerheden feilloos vinden en gebruiken. De verborgen narcist is supersubtiel, echt onder de gordel manipulatief, en ongrijpbaar. En vergis je niet: ze zijn ook supergoed in de stiltebehandeling en in gaslighting. Het conflict wordt omgedraaid, zodat jij de dader wordt. “Maar zo is het toch helemaal niet gegaan?”

Welke uitspraken kunnen voorkomen bij manipulatief gedrag?

‘Hier ben ik te goed voor, ik zou deze mensen niet moeten tolereren.’

‘Ik verdien al het goede dat het leven te bieden heeft.’

‘Andere mensen hebben het beter dan mij en dat is oneerlijk. Ik verdien meer, omdat ik beter ben dan die andere mensen.’

‘Mensen waarderen niet hoe speciaal ik ben.’

‘Ik kan niet geloven dat je dat hebt gedaan, je zou je moeten schamen.’

‘Weet je nog dat ik je een paar jaar geleden heb geholpen? Je bent me een gunst verschuldigd.’

‘Ik ben de beste die je ooit zult hebben, je zult nooit iemand anders vinden zoals ik.’

‘Ik maakte maar een grapje, ik kan niet geloven dat je dat serieus nam.’

‘Jeetje, wat reageer je weer overgevoelig, jij kan echt niets hebben.’

‘Ja, ik zou ook wel succes hebben als ik zoveel geld had gekregen van mijn ouders.’

‘Ik ben veel te slim voor dat baantje. Het is een totale verspilling van mijn tijd en moeite om daarvoor op te komen draven. Dat is echt onder mijn niveau.’

‘De wereld is tegen mij.’

Hoe kunnen verborgen narcistische kenmerken bij een moeder zichtbaar worden?

Als ik het over verborgen narcisten heb, zijn dit heel vaak de moeders. Niet de schreeuwende, opgeblazen moeder, maar de moeder die zielig is, ziek is, het zwaar heeft gehad en bij wie jij altijd tekortschiet zonder dat het ooit hardop gezegd wordt. Je haalt een acht en hoort dat het een negen had moeten zijn. Je bent verdrietig en hoort: hou toch eens op met dat gejank. Je zegt een keer nee en krijgt dagen stilte, of een zucht en “laat maar, ik red me wel”. Ze vergelijkt jou met je zus, of je zus met jou. Ze maakt je speciaal en laat je vallen, afhankelijk van wat ze nodig heeft.

Bijna alle vrouwen die bij mij komen met een verborgen narcistische moeder stellen zichzelf dezelfde vraag: was het echt zo erg, of stel ik me aan? Als je jezelf die vraag stelt, is de kans groot dat je jarenlang gegaslight bent. Anders zou je het je niet afvragen. Je hoeft niet tien jaar in een kelder opgesloten te hebben gezeten. Het kan zijn dat je moeder elke middag met een kopje thee thuis zat en je alsnog nooit de veiligheid voelde dat je alles tegen haar kon zeggen. Mensen zonder narcistische ouder herkennen dit niet. Jij wel. Geef jezelf toestemming om het serieus te nemen. Meer hierover lees je in narcistische ouders en het verschil tussen een narcistische en een emotioneel afwezige moeder.

Hoe kunnen verborgen narcistische kenmerken bij vrouwen zichtbaar worden?

Verborgen narcisme komt bij vrouwen vaker voor dan de openlijke vorm, of wordt in elk geval vaker zo herkend. Het beeld van de narcist als arrogante man klopt niet voor de verborgen vorm: hier zie je de moeder, de vriendin, de collega, de partner die zichzelf als slachtoffer neerzet en jou het schuldgevoel laat dragen. Bij vrouwen wordt het extra makkelijk gemist, omdat kwetsbaarheid en zorgzaamheid bij vrouwen als vanzelfsprekend worden gezien. Dat maakt de sneuheid nog overtuigender. De kenmerken hierboven gelden onverkort.

Hoe ziet een relatie met een verborgen narcist eruit?

Zoals je hebt kunnen lezen in dit blog gaat een verborgen narcist heel subtiel te werk. Een klassieke, open narcist heeft duidelijke rode vlaggen. Als je hier eenmaal bekend mee bent, dan kun je je hier gemakkelijk tegen wapenen. Bij verborgen narcisme is dit iets moeilijker, maar zeker niet onmogelijk.

De meeste artikelen beschrijven de open narcist; iemand die heel succesvol is, altijd in het middelpunt van de belangstelling wil staan en arrogant overkomt. Een verborgen narcist is over het algemeen helemaal niet succesvol, maar voornamelijk onzeker en depressief.

Hierin schuilt dan ook gelijk het gevaar van een relatie met iemand met verborgen narcisme; omdat je het gevoel hebt dat je partner depressief is (en niet narcistisch) blijf je veel te lang hangen in een ongezonde relatie. Het is één van de redenen waarom het vooral empathische mensen zijn die in een relatie met een verborgen narcist terecht komen.

Als jij iemand bent die zich heel goed in kan leven in een ander en graag voor iemand anders zorgt, dan ga je niet zomaar weg bij iemand die depressief en ongelukkig is.

Hoe kan een slachtofferrol de relatie beïnvloeden?

Eén van de belangrijkste kenmerken van een verborgen narcist uit zich al aan het begin van de relatie. Een verborgen narcist zal namelijk al heel vroeg in de relatie zijn ongenoegen laten blijken over de wereld en dat iedereen tegen hem is. Een verborgen narcist presenteert zich als iemand die pech heeft gehad in het leven; het leven is nu eenmaal niet gelopen zoals hij het voor ogen had.

Hij komt verdrietig en nerveus over, wat zorgt voor medelijden. Dit geeft jou het gevoel dat je hem kunt redden. Voordat je het weet heb je hem geld geleend, heb je zijn hele financiële administratie op orde gemaakt en probeer je hem ervan te overtuigen dat andere mensen het mis hebben en dat jij wél heel veel potentie in hem ziet.

In een relatie met een verborgen narcist heb je voor lange tijd niet door dat je te maken hebt met een narcist, omdat je vooral gefocust bent op zijn negatieve gemoedstoestand. Je hoort jezelf excuses maken tegen anderen: ‘nee, hij is geen narcist, hij is gewoon depressief, daarom is hij altijd zo geïrriteerd.’ Je maakt jezelf wijs dat hij gewoon heel erg onzeker is en daarom zo defensief reageert als hij kritiek krijgt.

Emotioneel onvolwassen ouders en trauma

Een ander belangrijk kenmerk wat al vroeg in de relatie naar voren komt, zijn de verhalen die hij vertelt over zijn vroege kindertijd. Het kan zijn dat hij te maken had met emotioneel misbruik of emotionele verwaarlozing, mentale mishandeling, hechtingsproblematiek of trauma. Een verborgen narcist zal dit al heel vroeg in de relatie met jou delen. Dit kan resulteren in een gevoel van cognitieve dissonantie; de psychologische stress die je ervaart als je geconfronteerd wordt met twee of meer tegenstrijdige overtuigingen.

Aan de ene kant voel je empathie voor hun verleden en hun pijn, maar naar verloop van tijd krijg je te maken met een gevoel van uitputting van het continu moeten omgaan met de woede van de narcist en het verbale en psychologische misbruik waar je aan blootgesteld wordt.

Uiteindelijk zul je merken dat je excuses verzint voor zijn gedrag, zodat jij niet met het schuldgevoel hoeft om te gaan dat je ervaart als je erover nadenkt om bij hem weg te gaan. Je overtuigt jezelf ervan dat je het juiste doet door te blijven.

Hoe herken je dat je geïsoleerd raakt in een relatie?

In een relatie met een verborgen narcist zul je heel langzaam geïsoleerd worden van de rest van de wereld. Dit gaat zo langzaam en onopgemerkt, dat je het helemaal niet doorhebt. Een verborgen narcist zal nooit enthousiast zijn als je met vrienden of familie af wilt spreken of uit wilt gaan. Dit zorgt ervoor dat je steeds meer geïsoleerd raakt. Een verborgen narcist zal bijvoorbeeld de volgende opmerkingen maken:

‘Waarom wil je altijd tijd doorbrengen met andere mensen? Ben je niet geïnteresseerd in onze relatie? Waarom wil je geen tijd doorbrengen met mij?’

‘Oh, ik begrijp het al. Je kunt gewoon niet zonder de aandacht van andere mensen. Blijkbaar heb je dat nodig om je beter te voelen over jezelf.’

Dit soort opmerkingen zorgen ervoor dat je je ongemakkelijk voelt en dat je bij voorbaat al geen zin meer hebt om weg te gaan. Een verborgen narcist speelt dit zo tactisch dat je geen idee hebt dat je gemanipuleerd wordt, totdat je je op een dag beseft dat je helemaal geen sociaal leven meer hebt.

Wanneer wordt het overnemen van jouw interesses zorgelijk?

Tot slot wil ik nog een belangrijk kenmerk van de verborgen narcist met je delen die al vroeg in de relatie tot uiting komt; ze spiegelen namelijk al jouw interesses. Een verborgen narcist zal overdreven geïnteresseerd zijn in alles wat je doet en (hoe toevallig) denkt hij over alles precies hetzelfde als jij! Het lijkt alsof je je soulmate gevonden hebt! Droomde jij altijd al van een rood houten huisje in Zweden? Het blijkt ook zijn droom te zijn!

Trap er niet in. Als iets te goed lijkt om waar te zijn is dit ook vaak zo.

Dit is de love bombing, de eerste fase van elke narcistische relatie, en de verborgen narcist is er heel goed in. Heel veel aandacht, complimenten, cadeaus, bewondering. Ik weet nog dat ik dacht: wow, dit is echt veel, dit ken ik niet van andere relaties. Eindelijk iemand die mij ziet. Eindelijk iemand die me geeft wat mijn vorige partner niet gaf. Na drie maanden weet je het zeker. En dat is precies de rode vlag. Een echte verbinding komt niet uit hysterie, chaos en heftigheid, maar uit rust. Stel jezelf dan de vraag: komt dit gevoel vanuit rust, vanuit mijn onderbuik? Of komt het uit gezien worden, uit erkenning, uit iets wat ik vroeger heb gemist? Bij mij kwam er na een week al drama en gedoe, en daarna zat ik zo weer in de love bombing. Die fasen wisselen elkaar snel af.

Waarom kan het moeilijk zijn een schadelijke relatie te verlaten?

Omdat je niet vecht voor deze relatie. Je vecht voor het herstellen van iets ouds. Als je vroeger geen erkenning, geen liefde, geen emotionele veiligheid hebt gekregen, probeer je dat alsnog te krijgen: als ik nu maar lief ben, als ik me nu maar gedraag, dan krijg ik die liefde wel. De verborgen narcist geeft je net genoeg kruimels om die hoop levend te houden. Zie je wel, nu komt het toch. En je raakt verslaafd aan die hoop. Dat is de traumaband.

Daar komt bij dat jouw systeem de dynamiek herkent. Als je als kind hebt geleerd dat je je moet aanpassen, dat je gevoelens lastig zijn en dat liefde verdiend moet worden, dan voelt een verborgen narcist bekend. Niet goed, maar bekend. En alles wat bekend is, herhaalt een systeem. Je hoeft geen narcistische ouder gehad te hebben; het is genoeg dat je in je jeugd hebt geleerd bij jezelf vandaan te gaan. Daarover lees je meer in emotioneel afwezige ouders en pleasegedrag.

Wat kun je doen als je schadelijke patronen herkent?

Als je dit blog hebt gelezen en steeds dacht “dit is mijn moeder” of “dit is hem”, dan weet je nu ook waarom je het zo lang niet zag. Dat lag niet aan jou. Verborgen narcisme is gemaakt om niet gezien te worden. De volgende stap is niet de ander begrijpen, maar jezelf: waarom jij hierin past, en hoe je daaruit komt. Begin bij wat is een narcist en hoe herken je het aan jezelf, en als je verder bent bij loskomen van de traumaband.