Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag: dit is het wel en dit is het niet

Je hebt sorry gezegd. Je hebt aangegeven dat je het anders had moeten doen. Je hebt thuis op de bank nog eens nagedacht over je eigen aandeel, want dat is wat een volwassen vrouw doet die werkt aan zichzelf. En toch. Een week later sta je weer in dezelfde discussie met je partner, je collega of je moeder. Hetzelfde gevoel, dezelfde verdediging, dezelfde uitkomst. En je vraagt je af: ik reflecteer toch op mezelf, waarom verandert er dan niks?

Misschien herken je ook dat je vaak heel makkelijk de schuld op je neemt. Dat je sorry zegt voor dingen waar je later eigenlijk niet eens achter staat. Of dat je juist het tegenovergestelde doet en in je hoofd blijft hangen bij wat de ander deed, terwijl je tegelijk wel je best doet om naar jezelf te kijken. Het voelt alsof je iets cruciaals mist.

Dat klopt. In de praktijk merk ik dat veel vrouwen denken dat ze verantwoordelijkheid nemen, terwijl ze in werkelijkheid schuld op zich nemen of zichzelf corrigeren. En dat is niet hetzelfde. Ik ben Diana Arkeveld, ik begeleid al ruim vijftien jaar vrouwen in hun persoonlijke groei en help ze hun overlevingsmechanismen om te buigen. Wat ik in de praktijk steeds opnieuw zie: schuld bekennen of jezelf reflecteren is niet hetzelfde als echte verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag.

In dit blog leg ik je uit wat verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag wel is en wat het juist niet is. Je leest welke drie stappen je zet om echt uit een patroon te komen, wat de grootste valkuil is (en hoe je voorkomt dat je een soort Zwitserland wordt) en waarom dit in het begin nooit meteen lukt.

Wat is verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag echt?

Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag is bewustzijn plus een andere keuze. Het is zien wat er in een situatie gebeurt, herkennen vanuit welk stuk in jou je reageert en daarna bewust kiezen of je daarin meegaat.

Echte verantwoordelijkheid begint dus niet bij sorry zeggen. Het begint bij observeren. Wat gebeurt hier nu precies? Alles wat zich afspeelt in een interactie is informatie. Niet meer en niet minder. Pas als je dat kan, kun je naar jezelf gaan kijken zonder direct in goed of fout te schieten.

In de praktijk zie ik dat hier de eerste stap fout gaat. Zodra er iets gebeurt in een dynamiek met een ander, vullen we razendsnel in. We bedenken wat de ander bedoelde, we plakken er een oordeel op, en vanaf dat moment kun je niet meer zuiver naar jezelf kijken. Je kijkt namelijk niet meer naar wat er gebeurt, maar naar jouw versie ervan.

Waarom is sorry zeggen niet hetzelfde als verantwoording nemen?

Sorry zeggen of schuld bekennen is iets anders dan verantwoordelijkheid nemen, omdat het zich richt op goed of fout in plaats van op bewustzijn. Schuld op je nemen lost het patroon niet op. Je past je aan, vermijdt een conflict, of cijfert jezelf weg. En een week later sta je weer in dezelfde situatie.

In een conflict is nooit één iemand de oorzaak. Echt nooit. Of het nu gaat om gedoe met je leidinggevende, een aanvaring met een vriendin of spanning in je relatie: er ontstaat altijd een dynamiek tussen jullie. Een dynamiek van aantrekken en afstoten. Pleasen en domineren. Terugtrekken en najagen. Op het moment dat jij de schuld op je neemt of bij de ander legt, blijft die dynamiek precies hetzelfde. Je stapt niet in je volwassen schoenen, maar blijft in een soort kindspositie hangen waarin het draait om wie iets goed of fout deed.

In de praktijk merk ik dat veel vrouwen die snel sorry zeggen, dit geleerd hebben in hun kindertijd. Vaak ben je opgegroeid bij ouders die heel erg focusten op of je het goed of fout deed, bij ouders met een hoge lat, of bij ouders die onvoorspelbaar reageerden. Dan ga je als kind logischerwijs scannen op fout doen. Als volwassene zit dat patroon nog steeds in je systeem, ook als je het allang anders zou willen.

Hoe neem je verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag?

Je neemt verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag in drie stappen: zien als informatie, je patroon herkennen en bewust een andere keuze maken. In die volgorde. Stap één overslaan kan niet.

Stap 1: zie de situatie als informatie

Haal je oordeel eraf. Wat ligt er precies op tafel? Wat zegt de ander, wat zeg jij, wat gebeurt er in de interactie? Niet meer dan dat. Geen invulling, geen etiket, geen “hij doet altijd zo”. Er is geen absolute waarheid in een dynamiek. Iedereen kijkt door zijn eigen bril en ervaart iets anders. Twee zussen kunnen in hetzelfde gezin opgroeien en hun jeugd volledig anders beleven. Dat betekent niet dat één van hen liegt. Het betekent dat beide percepties simpelweg informatie zijn.

Stap 2: herken je eigen patroon

Vraag jezelf af: wat doet dit met mij? Welke overtuiging wordt geraakt? Welke wond wordt aangetikt? Welk overlevingsmechanisme schiet aan? Heb je bijvoorbeeld de overtuiging “ik doe het niet goed”, dan voel je heel snel dat je beschuldigd wordt of niet begrepen wordt. Vanuit daar ga je verdedigen, uithalen of juist controleren. Niet omdat de ander iets deed, maar omdat er iets in jou geraakt wordt.

Stap 3: kies bewust of je meegaat

Dit is het moment waarop emotionele volwassenheid ontstaat. Je ziet wat er gebeurt, je herkent vanuit welk stuk je wilt reageren, en dan kies je. Ga ik vanuit deze wond reageren, of doe ik het anders? Daar zit de sleutel. Je hoeft jezelf niet af te straffen, niet kleiner te maken en niet mentaal in elkaar te slaan. Je hoeft alleen bewust te kiezen.

Wat is de grootste valkuil bij verantwoording nemen?

De grootste valkuil is dat je een soort Zwitserland wordt. Dat je alles als informatie gaat zien, overal begrip voor krijgt en je eigen voelen uitschakelt. “Ja, ik snap ook wel dat hij zo doet, want hij heeft een zware jeugd gehad.” Nee. Stop.

Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen gedrag. Informatie zien zonder oordeel betekent niet dat je gedrag van anderen moet accepteren in je leven. Dat zijn twee verschillende dingen. Je hoeft er geen oordeel op te hebben en je mag gezonde grenzen stellen. Je mag zeggen: dit gedrag wil ik niet in mijn intieme kring, dus hier ga ik niet in mee.

Daarom is de volgorde zo belangrijk. Na “wat gebeurt hier?” komt altijd “wat voel ik nu?” en “wat heb ik nu nodig?”. Zonder die laatste twee vragen verlies je jezelf. Mét die vragen blijf je voor jezelf zorgen, juist op het moment dat het ertoe doet.

Waarom lukt dit niet meteen?

Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag op deze manier lukt niet meteen, omdat je een diep gedragspatroon aan het veranderen bent. Dat verandert niet in een week en niet na drie gesprekken met een psycholoog. Het is oefenen, oefenen, oefenen. Net als in de sportschool.

In de praktijk zie ik altijd dezelfde volgorde bij mijn klanten. Eerst zie je het pas achteraf. Een paar dagen later, in bed, of als het nog een keer gebeurt. Daarna gaat dat moment van zien steeds dichter naar de situatie toe kruipen. Op een dag zie je het tijdens het gesprek zelf gebeuren. Veranderen kun je het dan nog niet, maar je ziet het wel. En pas als je dit honderden keren geoefend hebt, ga je het vooraf zien. Pas dan kun je echt een andere keuze maken op het moment zelf.

Tot slot: zo begin je vandaag

Door deze drie stappen toe te passen (informatie zien, je patroon herkennen, bewust kiezen) verandert verantwoordelijkheid nemen van een vermoeiende sorry-reflex in iets wat je leven daadwerkelijk lichter maakt. Je stapt uit het goed-of-fout-denken en in je eigen volwassen schoenen.

De meeste vrouwen lopen vast omdat ze blijven cirkelen in dezelfde patronen. Ze reflecteren, ze nemen schuld op zich, ze begrijpen hun gedrag intellectueel, en toch verandert er niks in hun relaties of werk. Dat is geen falen, dat is een teken dat de eerste stap (zien zonder oordeel) nog niet eigen is.

Op de Authentieke Vrouw begeleid ik al meer dan vijftien jaar vrouwen bij precies dit proces. Inmiddels deden meer dan 2.500 vrouwen mee aan mijn programma’s en luisterden meer dan 500.000 keer naar de podcast. Wat ik in de praktijk steeds zie: zodra je begrijpt waar je gedrag vandaan komt, kun je het ook veranderen.

Wil je dieper begrijpen waar jouw patronen vandaan komen en hoe je ze doorbreekt? In de gratis masterclass leg ik je het verborgen verband uit tussen je jeugd, je overlevingsmechanismen en de patronen die je vandaag nog steeds laat zien. Daarmee zet je vandaag nog je eerste echte stap.