Wat is narcistische woede en hoe ga je hiermee om?

Iedereen wordt wel eens boos. Alleen ziet boosheid er bij een narcist vaak anders uit, dan bij iemand zonder narcisme. Deze boosheid wordt ook wel narcistische woede genoemd. Deze boosheid is een belangrijk kenmerk van narcisme en wordt gekenmerkt doordat de boosheid buitenproportioneel (lees onredelijk) is. Het staat niet in verhouding met de situatie.

Narcistische woede, ook wel narcistische razernij of narcistische woedeaanvallen genoemd, ziet er niet bij iedere narcist hetzelfde uit. Bij een openlijke narcist ontploft het naar buiten: schreeuwen, kleineren, dreigen.

Bij een verborgen narcist gaat dezelfde woede vaak de slachtofferrol in (“jij houdt ook nooit rekening met mij”) of wordt hij passief-agressief. Beide vormen zijn narcistische woede, en beide hebben hetzelfde effect: jij gaat aan jezelf twijfelen. Dit artikel hoort bij alle artikelen over narcisme op mijn website.

Hoe herken je narcistische woede?

Ik ga je een voorbeeld schetsen, dan merk je gelijk wat het verschil is tussen narcistische woede en een gezonde reactie.

Stel: “Je hebt per ongeluk een afspraak met de narcist vergeten in je agenda te schrijven en je bent deze hierdoor vergeten. Je maakt je excuses en probeert een oplossing te bedenken. De narcist explodeert: Hij of zij begint te schreeuwen dat je altijd egoïstisch bent, niets geeft om de relatie en hem of haar opzettelijk negeert.

De boosheid lijkt veel te groot voor wat er daadwerkelijk gebeurd is. De narcist kan vervolgens dreigen om je ergens niet meer mee te helpen (“Als ik niets voor jou beteken, regel jij voortaan zelf maar alles”) of je emotioneel manipuleren door te zeggen dat jij de relatie “kapotmaakt.”

Wat is het verschil tussen narcistische woede en normale boosheid?

Wanneer je deze situatie met iemand anders zou hebben (in een gezonde dynamiek), zou het best kunnen dat diegene die vergeten is, geïrriteerd is. Maar daar blijft het bij. Voor een narcist blijft het hier niet bij, deze praat je een schuldgevoel aan, kwetst je waar hij/zij kan en verdraaid de boel.

Bij narcistische woede is de narcist zo boos, dat het werkelijk een ontploffing geeft. Waar ook fysieke geweld bij gepaard kan gaan. Iemand die deze boosheid niet kent zou denken: “Serieus? Maak je hier zoveel gedoe over?” Dit vind ik zelf altijd een belangrijke graadmeter. Kleine dingen worden opblazen, uit het verband gerukt en tegen je gebruikt

Ik weet nog precies wanneer ik het voor het eerst meemaakte. We kenden elkaar twee weken en mijn toenmalige partner werd aan de telefoon woest over iets wat ik zei. Ik dacht: huh, serieus, wordt iemand hier boos over? De eerste keren denk je dat nog. Als het vaker gebeurt, ga je het normaal vinden. En dan begint de twijfel over jezelf. Later, toen we uit elkaar gingen, kreeg ik naar mijn hoofd dat ik dit huis met voorbedachten rade had gekocht om er geld aan te verdienen. Dat ik een stoornis had. Dat ik geen zelfreflectie had. Dat het “echt achterlijk” was dat ik een oude kennis op de kermis niet had voorgesteld. Niet eenmalig, maar stelselmatig. Dat is hoe narcistische woede eruitziet als je er middenin zit: niet als één uitbarsting, maar als een stroom van verwijten die nergens over gaan en toch alles raken.

Kortom: Narcistische woede is boosheid die buitenproportioneel is en waarbij jij altijd de schuldige bent.

Wat doet narcistische woede met jou?

De eerste keer dat je te maken krijgt met narcistische woede, sta je vaak met je mond vol tanden te kijken. “Huh, gebeurt dit echt? Meent hij/zij dit nu echt?”. Maar al snel kom je erachter dat diegene bloed serieus is. En dan begint het getwijfel aan jezelf:

• Misschien is het ook wel vreemd dat ik …
• Ik had het ook wel anders kunnen doen of meer rekening kunnen houden met …
• Misschien ben ik ook wel te gevoelen en overdrijf ik …
• Het is ook mijn schuld want ….

Wanneer je dit steeds denkt, is de kans heel groot dat je te maken hebt met narcistische woede. Wat hier gebeurt is dat je gemanipuleerd wordt. Je wordt in de war gebracht, zodat je wel aan jezelf gaat twijfelen.

Narcistische woede is heel onberekenbaar, je weet nooit wanneer het kan gebeuren. Want de ene keer wordt de narcist super boos in een bepaalde situatie en de volgende keer niet, of misschien is hij/zij dan ineens super lief. Hierdoor ga je alleen nog maar meer aan jezelf twijfelen en denken dat jij de Lunatic (gek) bent.

In mijn cursus noem ik deze fase “drama en gedoe”, maar de officiële term is devaluatie. Ik heb het woord ooit opgezocht in Van Dale: verlaging van de waarde van een munt. Dat is precies wat er met jou gebeurt. Door de kritiek, de afwijzing en de buitenproportionele boosheid word jij elke keer een beetje minder waard.

Minder eigenwaarde, minder zelfvertrouwen, steeds kleiner. Ik kan het je uit eigen ervaring vertellen: als je hierin blijft zitten, word je een gebroken mens. En het ligt niet aan jou dat je twijfelt. Het is de overmatige zelfreflectie die bijna iedereen in een narcistische dynamiek ontwikkelt: je blijft zoeken naar jouw aandeel, terwijl de ander nooit naar het zijne kijkt.

Waarom wordt een narcist zo extreem boos?

Een narcist heeft grip en controle nodig. Dit komt voort uit een hele diepe onzekerheid en angst. Alleen zullen ze dit nooit zo ervaren, een narcist vindt zelf namelijk niet dat hij/zij een probleem heeft of problematisch gedrag laat zien.

Narcisten staan graag in het middelpunt, dat geeft ze een gevoel van eigenwaarde, van gezien worden. Dat kan zo zijn zoals bij de klassieke narcist: zo’n blaaskaak van een manager, die iedereen rond commandeert en zichzelf de meest geweldige van de wereld vindt.

Maar dit zie je ook bij verborgen narcisme: waarbij de narcist opleeft van de slachtofferrol. Dan haalt de narcist zijn bestaansrecht uit ziekte, ellende en gedoe.

Geen enkele narcist kan tegen kritiek, ze voelen snel jaloezie of het gevoel dat hen iets tekort wordt gedaan en de ander heeft het altijd gedaan. Ook als de feiten anders laten zien. Een narcist voelt zich heel erg snel bedreigt waardoor hij/zij het gevoel heeft er niet toe te doen, en vanuit dat mechanisme gaan ze afvuren.

Vaak wordt er in de literatuur gesproken over opgeblazen gevoel van belangrijkheid en het verlangen naar bewondering. Ik zou graag verder kijken dan dit, want achter dit stuk zit iemand die zo fragiel van binnen is, dat hij/zij niet anders kan dan controle en grip zoeken ten koste van de ander. Hiermee praat ik het absoluut niet goed, in tegendeel, maar het helpt vaak wel beter om te snappen wat er gebeurt.

Van buiten lijkt een openlijke narcist enorm zelfverzekerd. Diep van binnen zat bij mijn ex een klein, bang muisje. Dat ziet de buitenwereld niet, die ziet alleen die grote, opgeblazen persoon. Als je alleen het woordenboek gelooft, is een narcist iemand met een ziekelijke liefde voor zichzelf. Het is het tegenovergestelde: er zit een gat in het hart. En elke keer als dat gat wordt aangeraakt, door kritiek, door tegenspraak, door iets dat niet gaat zoals hij of zij wil, komt de woede.

Kortom: als een narcist het gevoel heeft niet belangrijk te zijn, gaat hij/zij er alles aan doen om dat gevoel weer te krijgen. Deze verwonding zit zo diep bij de narcist dat het fatsoen en de ander zien, niet meer bestaan. Hierdoor kan een narcist exploderen om de kleinste dingen, en kunnen onnozelheden uitmonden in vreselijke conflicten met de meest grote gevolgen. Met als gevolg dat ze iemand die hier vatbaar voor is, helemaal klein en kapot kunnen maken.

Wil een narcist je bewust kapot maken?

Deze vraag wordt veel gesteld en het antwoord is ongemakkelijk: het gaat niet om jou. Een narcist wil niet jou kapot maken, een narcist wil controle houden. Als jij kleiner wordt, twijfelt en afhankelijker raakt, is de controle groter. Dat is de functie van de devaluatie.

Het voelt persoonlijk, maar het is een mechanisme dat bij iedere volgende partner, collega of vriendin opnieuw begint. Een narcist wil altijd winnen of gelijk krijgen. Verliezen, ongelijk hebben of niet belangrijk zijn: dat is voor de narcist ondraaglijk. Jij bent niet het doel. Jij bent degene die toevallig in de weg staat tussen de narcist en zijn of haar gevoel van controle.

Wat triggert narcistische woede?

Een narcist kan dus woedend worden om de kleinste dingen. Enkele pietluttige aanleidingen:

• het verkeer plaatsen van een glas in de vaatwasser,
• een blik van een medewerker in de supermarkt die zogenaamd met jou sjanst
• een cadeau dat je krijgt van een klant
• verkeerde intonatie van je zin of een woord
• meezingen met de radio
• vergeten van iets
• moe zijn
• iets niet willen doen

Hoe ziet narcistische woede bij een verborgen narcist eruit?

Uit mijn eigen dagboek: een pen die aan de verkeerde kant van het bureau lag. Bij een openlijke narcist geeft dat een uitbarsting. Bij een verborgen narcist krijg je: “Je houdt ook nooit rekening met mij, je weet dat ik die pen aan deze kant wil.”

Twee vormen, één mechanisme. De grootste trigger van allemaal is tegenspraak. Kritiek, hoe klein en hoe netjes ook, wordt gezien als een aanval.

Bij een narcistische ouder ziet dat er zo uit: je haalt een acht en krijgt te horen dat het een negen had moeten zijn. Heb je niet goed genoeg geleerd? Waarom ben je toen gaan buitenspelen? Of je emoties worden afgedaan als overdreven: hou toch eens op met dat gejank, stel je niet zo aan.

Ik kan de lijst oneindig lang maken, zo’n beetje alles kan een aanleiding zijn voor narcistische woede. Pas als je hier uit bent, zie je vaak pas hoe absurd deze situaties waren. En het interessante is dat het vaak projectie vanuit de narcist is. Hij/zij verwijt jou iets, sjansen (of vreemdgaan) met iemand anders, terwijl ze dat vaak zelf doen.

Wat hebben gaslighting, leugens en narcistische woede met elkaar te maken?

Narcisten zijn goed in manipuleren: jou iets laten geloven wat niet waar is. Ze verdraaien het net iets (of helemaal), zodat jij aan jezelf gaat twijfelen. Dat heet gaslighting. Dit kunnen kleine dingen zijn maar ook grote dingen:

• jij zou die vakantie regelen
• je hebt die afspraak helemaal niet doorgegeven
• dat heeft je moeder helemaal niet gezegd

En ga zo maar door. Doordat een narcist zo geloofwaardig over komt, en jij goed bent in over-reflecteren, zal de schuld of fout altijd bij jou uit komen. Dat is ook waarom jullie dynamiek zo goed in stand blijft. Jij neemt de schuld op je, want:

• als je er beter over nadenkt is het misschien ook wel raar dat je het niet hebt gezegd …
• is het ook wel zo dat jij het misschien anders had kunnen aanpakken …
• zou het ook wel handiger zijn als jij …

En op deze manier ga je steeds meer aan jezelf twijfelen en krijgt de narcist nog meer controle over je. Ook kan het zijn dat de narcist mensen tegen elkaar uitspeelt: waardoor families/vriendengroepen uit elkaar vallen. Vaak doordat hij/zij onwaarheden verspreid en deze frustratie aan de andere kant voedt.

Wat gebeurt er na een narcistische woedeaanval?

Na de woede komt vaak de stilte. Je wordt genegeerd tot jij excuses maakt, ook als je niets verkeerd hebt gedaan. Dat is de stiltebehandeling, en samen met de woede en de gaslighting is het een van de drie duidelijkste signalen dat je met narcisme te maken hebt.

Hoe kun je omgaan met narcistische woede?

Eerlijk? Niet! Veel mensen proberen dit heel lang, maar er is niets of niemand bestand tegen narcistische woede. Een narcist zal bij een relatietherapeut goed weer spelen en jij gaat met je over-reflectie vooral aan jezelf werken. Waardoor je alleen nog maar kleiner en kleiner wordt.

Er is maar 1 manier om hier uit te komen en dat is deze relatie verbreken. Want met alle inzet van de wereld, ga je dit nooit kunnen veranderen. Ook niet als de narcist beterschap beloofd en zijn/haar eigen gedrag “ineens” inziet. Dat is tijdelijk en vaak vanuit een gebrek aan controle. Maar zodra de controle weer terug is, gaat de narcist weer verder waar het gebleven was.

Wat je in de tussentijd wel kunt doen, zolang je er nog in zit:

Wees zacht voor jezelf. Herkennen is de eerste stap, en die is confronterend. Je hoeft er nog niets mee te doen.

• Ga niet in discussie. Je kunt niet winnen, want het gaat niet om de inhoud. Het gaat om controle.
• Zeg nooit “je maakt me nu iets wijs” of “dit is narcistische woede”. Houd het voor jezelf, in je hoofd of in je notitieboekje. Hardop benoemen maakt de woede alleen groter.
• Schrijf op wat er gebeurt, met de datum erbij. Ik deed dat zelf ook. Anders gaat het het ene oor in en het andere uit, en zie je niet dat er bijna elke dag wel iets was.
• Vraag vrienden niet “vind jij dit ook raar?”. Vraag: “Als jij in deze situatie zat, hoe zou jij reageren?” Dan hoor je wat een gezonde reactie is en kun je zelf vergelijken.

Als de relatie verbroken is of je het contact hebt beperkt, lees dan contact verbreken met een narcist en herstellen na een narcistische relatie. Daar staat wat er na de woede komt, en hoe je jezelf terugvindt.

Zoek hulp om uit deze ingewikkelde dynamiek te komen. Het is niet gemakkelijk én het gaat je zoveel geven als je dit wel doet. En dan zul je na jaren hetzelfde zeggen als ik: narcistische woede is niet te stoppen en wat heftig dat ik dat allemaal heb laten gebeuren.

Herken je jezelf niet in de partner, maar in de boosheid? Blijf jij zelf lang boos en wil je dat veranderen? Dat is iets anders dan narcistische woede. Lees dan waarom je lang boos blijft en hoe je boosheid loslaat.

Veelgestelde vragen