Waarom je blijft hopen dat de ander verandert

Je blijft maar hopen dat je partner, een familielid, je leidinggevende of een goede vriend(in) eindelijk verandert. Iedere keer denk je: misschien begrijpt hij het nu wel, of de volgende keer luistert ze echt naar mij. Toch gebeurt het keer op keer niet. Frustrerend, hè?

Veel vrouwen herkennen dit patroon: je weet eigenlijk best dat het als water naar de zee dragen is (je inspanningen voelen zinloos), maar toch kun je niet stoppen met hopen. Waarom blijf je het dan toch hopen dat de ander verandert?

Ik zie dit vaak gebeuren. Ik begeleid dagelijks vrouwen die vastlopen in terugkerende patronen in hun relaties en werk. Een van die patronen is blijven hopen dat een ander zal veranderen. In dit artikel leggen ik uit hoe je dit doet, wat het te maken heeft met oude hoop uit je kindertijd, en hoe je er gezond mee om kunt gaan.

Waarom blijf je hopen dat de ander verandert?

In een gezonde, volwassen relatie hoef je eigenlijk niet eindeloos te wachten, te smeken of te hopen dat de ander verandert. Volwassen liefde vraagt niet om wachten, overtuigen of hopen op verandering. Toch blijven we in de praktijk vaak heel lang hopen dat de ander uiteindelijk anders zal gaan doen. Dit zie je niet alleen in liefdesrelaties, maar ook bij bijvoorbeeld een lastige leidinggevende of een vriendin die telkens je grenzen overschrijdt.

Waarom doen we dat?

Een belangrijke reden is dat je veel om de ander geeft en het graag wilt laten werken. Je hoopt dat als jij maar geduldig genoeg bent en goed je best doet, de ander vanzelf inziet wat jij nodig hebt en verandert. Soms ben je ook bang voor het alternatief. Want stel dat je de hoop echt opgeeft, moet je dan de relatie verbreken of een conflict aangaan? Dat kan eng zijn. Blijven hopen voelt veiliger, omdat je zo de lastige beslissing uitstelt en jezelf blijft vertellen dat het ooit beter wordt.

Daarnaast zijn veel vrouwen geneigd zichzelf weg te cijferen. Je zet je eigen behoeften opzij en richt je volledig op de ander, hopend dat hij of zij je eindelijk geeft wat je verdient. Je wilt zo graag gezien en gehoord worden, dat je alle pijnlijke signalen negeert en blijft wachten op een ommekeer. Achter dit hardnekkige patroon schuilt vaak een diepere oorzaak. Die heeft te maken met iets wat ver teruggaat: een oude hoop uit je kindertijd.

Wat is oude hoop uit je kindertijd?

Die diepgewortelde hoop begint vaak in je jeugd. Misschien bleef je als kind stiekem hopen dat je ouders op een dag wel zagen wat jij nodig had, dat ze zouden luisteren, je zouden troosten, je zouden zien zoals je echt was. Vaak is die verandering toen nooit gekomen, maar de hoop daarop verdween ook niet. Die hoop was toen niet vreemd of verkeerd. Sterker nog, ze was noodzakelijk: het gaf je houvast en hield je op de been in een moeilijke situatie. Als kind was je immers afhankelijk van je ouders; je kon niet weg bij ze, dus hoop was je enige uitweg om moed te houden.

Het probleem is dat die onvervulde hoop zich heeft genesteld in jou. Nu, jaren later, draag je die oude hoop onbewust met je mee. Het kleine meisje van vroeger in jou wacht diep vanbinnen nog steeds op die verandering en erkenning. Daarom blijf je ook in je volwassen leven hopen op een wondert, zelfs al zegt je verstand dat het vergeefs is. Je reageert op huidige relaties alsof je nog dat kind bent dat denkt: als ik maar lief genoeg ben, dan zie je mij wel. Oude hoop is dus eigenlijk de onvervulde, kinderlijke hoop van toen, die nu jouw huidige gedrag stuurt.

Wat zijn de gevolgen van blijven hopen?

Blijven hopen dat de ander verandert, terwijl dat telkens uitblijft, heeft nare gevolgen. Enkele belangrijke gevolgen zijn onder andere:

• Emotionele uitputting: Je blijft moeite doen zonder resultaat, het is als water naar de zee dragen. Je investeert steeds energie en hoop, maar je krijgt er niks voor terug. Dit put je mentaal en emotioneel uit.
• Schade aan je zelfvertrouwen: Elke keer dat de verandering uitblijft, voel je je teleurgesteld. Je kunt gaan twijfelen aan jezelf (“Doe ik niet genoeg?”). Je eigenwaarde neemt af omdat je de schuld vaak bij jezelf zoekt.
• Vastzitten in een ongezonde situatie: Doordat je blijft hopen, stel je belangrijke beslissingen uit. Je tolereert gedrag dat eigenlijk niet oké is, in de verwachting dat het straks betert. Intussen blijf jij in een situatie die je pijn doet of belemmert.
• Uitstel van je eigen groei en geluk: Zolang al jouw focus naar de ander gaat, krijgt jouw eigen leven minder aandacht. Je staat als het ware on hold. Je mist kansen om zelf gelukkiger te worden, omdat je wacht op iets buiten jou om jouw geluk te brengen.

Hoe herken je dit patroon bij jezelf?

Het is soms lastig op te merken dat je in dit patroon zit, juist omdat hopen iets positiefs kan lijken. Je kunt dit patroon bij jezelf herkennen als je bijvoorbeeld:

• Vaak denkt of zegt: “Volgende keer wordt het vast beter” of “Als ik nog even volhoud, verandert hij/zij wel.” Je blijft geloven in een ommekeer die maar niet komt.
• Steeds excuses maakt voor het gedrag van de ander. Bijvoorbeeld: “Hij bedoelt het niet zo, hij heeft het moeilijk”, terwijl jij telkens gekwetst raakt.
• Al lange tijd ongelukkig bent in de situatie, maar toch niet weggaat. Je blijft hopen op verbetering, ook al is er weinig dat daarop wijst.
• Advies of zorgen van vrienden en familie in de wind slaat. Mensen om je heen zeggen misschien dat hij/zij niet zal veranderen of dat je beter verdient. Toch blijf jij volhouden dat het ooit anders wordt.
• Je eigen grenzen steeds opschuift. Je laat dingen toe die je eigenlijk niet wilt, in de hoop de ander tegemoet te komen. Elke keer ga je net iets verder over je grens, omdat je hoopt dat dit het moment is waarop alles goed komt.

Herken je meerdere van deze punten? Dan is de kans groot dat je gevangen zit in het patroon van valse hoop.

Wat is het verschil tussen gezonde hoop en oude hoop?

Hoop op zich is niet iets slechts, in tegendeel, hoop kan ons juist kracht geven. Het gaat erom waarop je hoopt en of die hoop realistisch is. We maken daarom onderscheid tussen gezonde hoop en oude (ongezonde) hoop:

• Gezonde hoop: Dit is hoop die gebaseerd is op reële verwachtingen en wederzijds commitment. Je behoudt je eigenwaarde en zelfstandigheid terwijl je hoopt. Bijvoorbeeld: je partner erkent een probleem en onderneemt acties om te veranderen, en jij hoopt op verbetering terwijl je ook je grenzen bewaakt. Gezonde hoop voelt licht en bemoedigend; het motiveert je, maar bepaalt niet helemaal je geluk.
• Oude (valse) hoop: Dit is hoop die de basis heeft in oude pijn en die je in stand houdt zonder dat er realistische basis voor is. Je hoopt dat de ander verandert terwijl hij/zij geen initiatief toont of misschien niet eens inziet dat er iets mis is. Deze hoop voelt zwaar en put je uit. In feite klamp je je vast aan een wensbeeld (vaak geworteld in je kindertijd) ten koste van jezelf. Oude hoop zorgt ervoor dat jij blijft wachten en aanpassen, zonder dat er iets wezenlijks verandert.

Hoe kun je dit patroon doorbreken?

Blijven hopen terwijl de ander niet verandert, is een vicieuze cirkel, maar je kunt eruit stappen. Doorbreken van dit patroon vraagt moed en zelfinzicht. Hieronder vijf stappen die je daarbij kunnen helpen:

Erken het patroon.

De eerste stap is herkennen en toegeven dat je in deze situatie zit. Besef: “Ik hoop al heel lang dat iemand verandert, maar er gebeurt niets.” Dat inzicht alleen al is belangrijk.

Accepteer de realiteit.

Dit is misschien de moeilijkste stap. Durf onder ogen te zien dat de ander misschien nooit zal veranderen, ongeacht wat jij doet. Laat dat even binnenkomen en sta jezelf toe te rouwen om het ideaalbeeld dat niet uitkomt. Acceptatie betekent niet dat je het goedkeurt, maar dat je de situatie ziet voor wat ze is.

Verleg je focus naar jezelf.

In plaats van al je energie naar de ander te laten gaan, richt je die energie terug op jou. Vraag je af: Wat voel ik? Wat heb ik nodig? Besef dat jij verantwoordelijk bent voor jouw eigen geluk, niet de ander. Ga weer dingen doen waar jij blij van wordt en zorg goed voor jezelf, zowel fysiek als mentaal.

Stel duidelijke grenzen of neem beslissingen.

Bepaal hoelang je nog wilt afwachten en wat je niet langer accepteert. Communiceer je grenzen rustig maar duidelijk: wat moet er veranderen, en wat doe jij als dat niet gebeurt? Wees bereid om, als het nodig is, een beslissing te nemen voor jouw welzijn, dat kan afstand nemen, hulp inschakelen of zelfs de relatie verbreken betekenen. Dit is geen opgeven, maar voor jezelf opkomen.

Zoek steun indien nodig.

Je hoeft dit niet alleen te doen. Praat erover met iemand die je vertrouwt, bijvoorbeeld een goede vriendin of een professional. Hulp zoeken (bij een coach of therapeut) is geen zwaktebod, maar juist een krachtig signaal dat je wilt veranderen. Samen met steun van buitenaf kun je dit patroon definitief doorbreken.

Hoe kun je hiermee aan de slag?

Besef dat je er niet alleen voor staat. Ik biedt verschillende tools en trainingen om je te helpen bij dit proces. Zo kun je meedoen aan mijn gratis masterclass over emotioneel afwezige ouders.