Hard zijn voor jezelf: een helpend mechanisme of juist niet?

Misschien herken je het wel: er gaat iets mis of je voelt pijn, en meteen zeg je tegen jezelf: “Niet zeuren, gewoon doorgaan.” Veel volwassenen bagatelliseren hun eigen pijn of vermoeidheid en vinden dat ze zich niet moeten aanstellen. Het probleem is dat je daarmee je eigen gevoelens opzij schuift. Je doet alsof alles “wel meevalt”, terwijl je van binnen wel pijn of stress voelt. Zo’n harde houding naar jezelf lijkt een manier om sterk over te komen, maar eigenlijk kwets je jezelf.

Als je hard bent voor jezelf, dan ben je streng en onvriendelijk voor jezelf. Je negeert je eigen gevoelens en blijft altijd maar doorgaan, ook als het eigenlijk niet gaat. Je vindt dat je alles zelf moet kunnen oplossen en dat je geen hulp mag vragen. Dit gedrag lijkt misschien krachtig, maar het is meestal een oud overlevingsmechanisme dat je als kind hebt aangeleerd.

Ik zie dit patroon vaak in mijn coachingpraktijk. Ik help je in dit blog op weg naar een zachtere benadering van jezelf, zodat je niet langer hoeft te overleven maar echt kunt leven.

Waarom is hard zijn voor jezelf geen kracht, maar oud gedrag?

Veel mensen denken dat streng zijn voor jezelf getuigt van wilskracht en sterkte, maar ik zie dat heel anders. Hard zijn voor jezelf is niet per se krachtig, het is oud en onbewust gedrag. Het is een overlevingsmechanisme dat je ooit (vaak in je jeugd) hebt ontwikkeld om jezelf te beschermen. Als volwassene ga je op de automatische piloot in die overlevingsstand zodra het moeilijk wordt, zonder dat je het doorhebt.

Dit harde gedrag komt voort uit het verleden. Waarschijnlijk heb je als kind geleerd om je gevoelens te onderdrukken, omdat daar toen geen ruimte voor was. Bijvoorbeeld: als je ouders emotioneel afwezig, kritisch of overbelast waren, merkte je al jong dat het geen zin had om je pijn of verdriet te tonen. Je besloot (onbewust) dat je “sterk” moest zijn en alles alleen moest dragen. Dat patroon zet zich nu, jaren later, nog steeds voort, zelfs nu het eigenlijk niet meer nodig is.

Waarom doen we dit?

Waarom maken we het onszelf zo moeilijk? Vaak komt het doordat we het niet anders hebben geleerd. Zoals ik eerder aangaf, ontstaat dit gedrag meestal in de kindertijd. Misschien groeide je op met weinig emotionele steun. Als kind had je aandacht en troost nodig, maar die was niet altijd beschikbaar. Het kon zijn dat alle aandacht naar een ziek broertje of een verdrietige ouder ging, waardoor er geen ruimte was voor jouw behoeften. Je leerde al jong om niet te veel te vragen. Reikte je uit voor hulp of troost en kreeg je geen reactie, dan besloot je uiteindelijk maar te stoppen met hulp vragen. Je wilde niemand tot last zijn en alles zelf oplossen en dat patroon zet zich voort in je volwassen leven.

Welk voorbeeld kreeg je thuis?

Ook de voorbeeldrol en overtuigingen binnen je gezin spelen een grote rol. Veel mensen die nu hard voor zichzelf zijn, hadden ouders die (onbewust) dit gedrag stimuleerden. Misschien werd bij jullie thuis gezegd: “Kom op, niet lullen maar poetsen!” met andere woorden, stel je niet aan, schouders eronder. Als je zulke boodschappen jarenlang hoort, ga je ze vanzelf geloven. Je innerlijke stem neemt die kritische toon over en blijft jou pushen om “sterk” te zijn.

Sommige vrouwen worden ook hard voor zichzelf uit angst. Bijvoorbeeld als je bent opgegroeid met een ouder die psychische problemen had, kun je een enorme weerstand hebben tegen “zwakte”. Onbewust ben je bang om net zo’n slachtoffer te worden als je vader of moeder, en daarom hou je jezelf extra streng in het gareel. Welke achtergrond je ook hebt: dit gedrag heeft altijd een oorsprong. Het komt ergens vandaan, en meestal was het ooit een slimme manier om met moeilijke omstandigheden om te gaan.

Is het normaal dat ik nooit rust neem of hulp vraag?

Het voelt voor jou misschien “normaal” om altijd maar door te gaan en niemand om hulp te vragen. Je bent hier zeker niet alleen in, heel veel mensen (vooral vrouwen) hebben de neiging om alles zelf op te lossen. In die zin is het helaas bijna normaal geworden om nooit echt rust te nemen. Maar normaal betekent niet gezond.

Als jij nooit pauze houdt en geen hulp durft te vragen, is dat een teken dat je in een overlevingsstand staat. Je leeft continu onder druk. Vroeg of laat raak je daardoor uitgeput, overspoeld en waarschijnlijk overweldigt het leven je op den duur volledig.

Kortom, het is veelvoorkomend gedrag, maar het zou niet de norm moeten zijn. Niemand is ervoor gemaakt om alles altijd alleen te doen. Het is oké en zelfs nodig om af en toe hulp te vragen, om steun te zoeken bij anderen en om rust te nemen. Dat voelt misschien vreemd of “zwak” als je het niet gewend bent, maar het is juist heel menselijk.

Hoe weet ik of dit gedrag van mij een overlevingsmechanisme is?

Misschien vraag je je af: is mijn strenge gedrag naar mezelf nu echt een overlevingsmechanisme? Er zijn een paar duidelijke aanwijzingen. Allereerst: let op je gedachten op moeilijke momenten. Hoor je een stemmetje dat zegt “Ik moet dit gewoon aankunnen” of “Niet zo aanstellen, anderen hebben het erger”? Op het moment dat jij dit soort dingen tegen jezelf zegt, zit je vrijwel zeker in je overlevingsmodus. Dat zijn precies de oude overtuigingen die je ooit hebt meegekregen, en die nu automatisch in je hoofd opspelen.

Hoe automatisch is je gedrag?

Een tweede aanwijzing is hoe automatisch en hardnekkig het gedrag is. Merk je dat je bijna altijd direct je gevoelens uitschakelt of weigert om hulp te vragen, ongeacht de situatie? Dat duidt erop dat er een oud patroon actief is, in plaats van een bewuste keuze. Overlevingsmechanismen herken je eraan dat ze vaak als reflex optreden. Je kunt bijna niet anders reageren, althans, zo voelt het.

Terugkijken naar je jeugd

Ten derde kun je terugkijken naar je jeugd. Als je herkent dat je in je verleden situaties had waarin je “moest” hard worden (bijvoorbeeld door emotioneel afwezige ouders of andere moeilijke omstandigheden), dan is de kans groot dat je huidige gedrag daaruit is voortgekomen.

Overlevingsmechanismen ontstaan altijd met een reden. Ze waren ooit behulpzaam. Het besef dat jouw strengheid voor jezelf ooit een beschermingsmechanisme was, is een sterk signaal dat je nu in zo’n oud mechanisme terechtkomt wanneer je stress of emoties ervaart.

Wat zijn de gevolgen als ik hiermee doorga?

Doorgaan op de huidige manier heeft helaas serieuze consequenties. Ten eerste put je jezelf lichamelijk en geestelijk uit. Je lichaam staat constant onder stress en krijgt geen kans om te herstellen. Uiteindelijk zal je lijf op de rem trappen, vaak in de vorm van chronische klachten, extreme vermoeidheid of zelfs complete uitval. Veel vrouwen die jarenlang zo doorgaan, belanden uiteindelijk in een burn-out of depressie.

Emotioneel gezien raak je steeds verder van jezelf verwijderd. Je staat in een overlevingsmodus, maar ervaart geen echte voldoening of geluk. Je versteent van buiten en het wordt steeds harder en harder. …Het is destructief naar jezelf. Met andere woorden, je doet jezelf geweld aan van binnen. Je gunt jezelf geen geluk of rust, waardoor je leven steeds leger aan gaat voelen ondanks al je harde werken.

Bovendien houd je door dit gedrag oude pijn in stand. Je draagt onverwerkte emoties en overtuigingen met je mee, die als een zware rugzak blijven drukken. Als je niets verandert, zul je die bagage blijven meedragen en mogelijk zelfs doorgeven aan de volgende generatie. Pas als jij leert om jezelf emotioneel te zien en serieus te nemen, kun je voorkomen dat dit patroon zich voortzet bij jouw kinderen of geliefden. De bottom line: ga je zo door, dan raak je langzaam maar zeker opgebrand en ongelukkig. Je verdient beter dan dat.

Wat kan ik doen om hier verandering in te brengen?

Gelukkig is verandering mogelij, stap voor stap kun je leren om milder voor jezelf te zijn. De allereerste stap is bewustwording. Ga bij jezelf na wanneer en hoe vaak jij in die harde modus schiet. Merk op wat je op zulke momenten tegen jezelf zegt. Zodra je doorhebt “Hé, dit is dat overlevingsmechanisme weer”, heb je al een belangrijke stap gezet: je haalt het patroon uit de schaduw en erkent dat het bestaat. Besef vervolgens dat dit gedrag ooit is ontstaan om je te beschermen, maar dat het nu niet langer nodig is. Het is een oude erfenis uit je jeugd die je mag gaan loslaten.

Welke overtuigingen zitten hierachter?

Vervolgens kun je gaan onderzoeken wat erachter zit. Welke overtuigingen heb je diep van binnen over jezelf geleerd? Denk bijvoorbeeld aan ideeën als “Ik mag geen zwakte tonen”, “Anderen hebben het zwaarder dan ik, dus ik mag niet klagen” of “Ik moet altijd sterk zijn”. Schrijf zulke gedachten eens op en vraag je af: kloppen ze eigenlijk wel? Vaak ontdek je dat dit onbewuste overtuigingen zijn die helemaal niet reëel of helpend zijn. Ze komen uit het verleden en je mag ze nu loslaten.

Oefenen met nieuw gedrag

Een volgende stap is oefenen met nieuw gedrag. Probeer kleine veranderingen in te voeren die lijnrecht tegen je overlevingsmechanisme ingaan. Bijvoorbeeld: voel je dat je uitgeput bent, dwing jezelf dan niet om door te gaan maar neem bewust een pauze, al is het maar tien minuten.

Merk je dat je het moeilijk hebt? Probeer dit te delen met iemand die je vertrouwt, hoe eng dat ook voelt. Je zult zien dat de wereld niet vergaat als jij je kwetsbaar opstelt. Sterker nog, je krijgt waarschijnlijk begrip en steun terug, iets wat je jarenlang hebt gemist.

Hulp durven accepteren

Tot slot: durf hulp te accepteren. Je hoeft dit proces niet alleen te doorlopen. Zoals ik altijd zeg: je hoeft niet overal “tegen te kunnen” in je eentje. Praat met een professional, volg een training of zoek een supportgroep, wat bij jou past. Er zijn trajecten en tools die je hierbij kunnen ondersteunen (daarover hieronder meer). Belangrijk is dat jij de keuze maakt om uit je overlevingsmodus te stappen en jezelf iets nieuws te gunnen: begrip, geduld en zelfcompassie.

Is zacht zijn voor mezelf niet een teken van zwakte?

Nee, absoluut niet. Je bent misschien bang dat je lui of zwak wordt als je milder voor jezelf bent, maar in werkelijkheid vergt het juist veel moed en kracht om goed voor jezelf te zorgen. Het is makkelijk (en destructief) om jezelf constant te pushen tot het uiterste.

Echt sterk zijn betekent durven toegeven dat je ook maar een mens bent en behoefte hebt aan rust en steun. Denk eraan: “Hoe harder iemand van buiten schreeuwt, hoe meer zachtheid diegene van binnen nodig heeft.” Mildheid is dus geen zwakte; het is wijsheid en zelfrespect.

Conclusie

Dit onderwerp is belangrijk omdat het over jouw welzijn en geluk gaat. Hard zijn voor jezelf raakt aan de kern van hoe je in het leven staat. Als je hieraan werkt, gaat het niet alleen om minder stress of het voorkomen van een burn-out (al zijn dat belangrijke redenen op zich!).

Het gaat erom dat jij voluit kunt leven, zonder de ballast van oude patronen die je klein houden. Door milder voor jezelf te worden, geef je jezelf toestemming om mens te zijn. Dat betekent: voelen, groeien en echt gelukkig zijn.

Wacht niet op “het perfecte moment”. Je kunt vandaag nog een kleine stap zetten.