Liefdesverdriet: zo ga je hiermee om

Het is stil in huis. Je pakt je telefoon, legt hem weer weg. Je scrolt naar zijn naam, of naar de laatste appjes van haar, en je leest ze voor de zoveelste keer. Je hart doet letterlijk pijn, dwars door je borst heen, en je denkt: ik ga hier dood aan. Zo voelt het. Alsof alles in de wereld een beetje vergaat en jij midden in de puinhoop staat.

En je piekert. De hele dag. Wat heb ik verkeerd gedaan? Had ik iets anders moeten zeggen? Komt het misschien toch nog goed als ik dit doe, of dat? Je draait rondjes in je hoofd en ’s nachts word je wakker doordat je steeds piekert. Je vraagt je af of je aanstelt, want anderen lijken er zo makkelijk overheen te komen, en jij zit hier al weken.

Ik wil je eerst iets vertellen wat je perspectief misschien verandert: liefdesverdriet gaat bijna nooit alleen over die ene persoon die je nu kwijt bent. Het raakt iets ouds in jou aan, iets van veel eerder. Ik weet dit niet alleen uit mijn werk, waarin ik vrouwen begeleid die vastlopen in precies dit proces. Ik weet het ook uit mijn eigen leven. Ik heb inmiddels heel wat liefdesverdriet gehad. Een scheiding waarbij mijn hele leven van de ene op de andere dag instortte. Relaties die eindigden, huizen die verkocht moesten worden, keren dat ik opnieuw moest opbouwen.

In dit blog leg ik je uit waarom liefdesverdriet aanvoelt alsof je doodgaat, waarom het niet alleen over nu gaat maar teruggrijpt op oude pijn, en welke fases van rouw je doormaakt. Ik laat je zien waarom je maar blijft hopen dat de ander verandert, waarom je beter naar gedrag kunt kijken dan naar de droom, en welk overlevingsmechanisme je pijn stiekem wegdrukt. En ik geef je iets concreets in handen: drie vragen die je erdoorheen helpen op de dagen dat het je overspoelt. Want dat het weer overgaat, dat beloof ik je. Daar heb ik zelf te vaak het bewijs van gezien.

Waarom voelt liefdesverdriet alsof je doodgaat?

Liefdesverdriet voelt levensbedreigend omdat je systeem het ook zo ervaart: je verliest verbinding met iemand aan wie je je gehecht had, en je zenuwstelsel slaat alarm. Het is geen aanstellerij. Het is biologie.

Op het moment dat je partner net gezegd heeft dat hij of zij niet meer wil, of dat het om andere redenen voorbij is, gebeurt er iets in je lijf. Bij mij gaat dat echt dwars door mijn hart heen. Alles lijkt te vergaan,en het woord dat het het beste omschrijft is: doodgaan. Zo intens is het.

Dat komt doordat verbinding voor mensen geen luxe is. Verbinding is een primaire levensbehoefte. Als die verbinding wegvalt, zeker plotseling, dan raakt dat een heel diep, oud stuk in je. Je hoofd weet misschien dat je het overleeft, maar je systeem gelooft daar op dat moment niets van. Vandaar die radeloosheid, die paniek, dat gevoel dat je uit elkaar valt.

Wees hier alsjeblieft zacht in voor jezelf. Je bent niet gek en je stelt je niet aan. Je lijf doet gewoon wat het altijd doet als het verbinding verliest: het maakt alarm.

Liefdesverdriet gaat bijna nooit alleen over nu

Als je liefdesverdriet hebt, gaat het zelden alleen over de relatie die net voorbij is. Het raakt ook alle voorgaande pijnen aan, tot aan je jeugd toe. Dat maakt het zo overweldigend.

Toen ik tien jaar geleden begon met opleidingen in dit vak, zei een van mijn opleiders iets wat ik toen totaal niet begreep: als jij in de rouw zit of verdriet hebt, gaat dat nooit alleen over het verdriet van nu, maar over allerlei voorgaan verdriet. Ik snapte er geen woord van. Ik dacht: ik ben nu toch verdrietig om deze situatie, niet om iets van vroeger? Inmiddels weet ik dat ze gelijk had.

Ik merkte het zelf toen begin dit jaar het contact met iemand van de ene op de andere dag stopte. Het interessante was: mijn verdriet ging eigenlijk helemaal niet over haar. Dat kon ook bijna niet, want we kenden elkaar nog maar kort. Wat er gebeurde, was dat die plotselinge breuk oude wonden in mij aanraakte. De pijn van het verlies van mijn beste vriendin, die dertien jaar geleden een paar dagen na haar bevalling van de ene op de andere dag overleed. De pijn van mijn eerste huwelijk, waarbij ik na één telefoontje ontdekte dat mijn hele leven niet was wat ik dacht. Steeds datzelfde patroon: iemand verdwijnt in een vingerknip, en mijn hele zenuwstelsel vloog in de fik.

En dat had niets met die dame te maken. Het had te maken met wat deze dynamiek deed met al mijn voorgaande ervaringen. Uiteindelijk is het allemaal terug te voeren naar onze jeugd, naar wat we van onze ouders niet gekregen hebben van wat we nodig hadden.

Waarom vertel ik je dit zo uitgebreid? Omdat ik wil dat je bij jezelf gaat kijken: wat raakt deze pijn nu eigenlijk aan? Is dit daadwerkelijk deze persoon, of zit er iets ouders onder? Dat betekent niet dat het minder pijn doet. Maar het helpt je begrijpen waarom het zo diep snijdt.

De fases van rouw bij liefdesverdriet

Liefdesverdriet is rouw, en rouw verloopt in fases: ontkenning, boosheid, marchanderen, verdriet en uiteindelijk aanvaarding. Maar die fases komen niet netjes na elkaar. Ze lopen door elkaar heen.

Elisabeth Kübler-Ross heeft deze fases van rouw beschreven, en ze gelden net zo goed voor het einde van een relatie. Bij mij begon het met ontkenning: nee joh, we hoeven helemaal niet uit elkaar, dit fiksen we wel. Ik dacht vroeger echt dat ik alles kon fiksen. Daarna kan er boosheid komen, of enorm verdriet. En dan is er nog het marchanderen: als ik nu dit had gedaan, dan was het anders gelopen. Of: als ik meer aandacht had gegeven, dan had het wel gewerkt.

Pas na een lange tijd kom je in de fase van aanvaarding. Maar verwacht niet dat het daarmee klaar is. Het kan zomaar zijn dat je na een stuk aanvaarding tóch weer even in boosheid of verdriet schiet. Dat hoort erbij. Die fases gaan niet keurig op volgorde, ze buitelen over elkaar heen.

En let op: je kunt al in de rouw komen voordat het officieel voorbij is. Als je merkt dat je relatie niet lekker loopt, dat er scheurtjes komen, dan begint dat rouwproces vaak al. Zeker als het echt over is, kom je er middenin terecht.

Waarom blijf je hopen dat de ander verandert?

Je blijft hopen omdat hopen je behoedt voor de pijn van het loslaten. Zolang je gelooft dat hij of zij bijdraait, hoef je niet te voelen dat het echt voorbij is.

Wat ik heel vaak zie bij vrouwen die bij mij komen met liefdesverdriet, is dat ze blijven hopen dat het anders wordt. Dat hij wel weer bijdraait. Dat zij toch nog terugkomt. En als ik dieper graaf, kom ik bijna altijd uit bij het gezin waarin ze opgroeiden. Want vaak hopen ze eigenlijk nog steeds op de liefde van hun ouders. Op eindelijk gezien worden. Die oude hoop verhuist ongemerkt naar de partner.

Door de schok van het liefdesverdriet, door dat gevoel dat de hele wereld vergaat, stoppen we met kijken naar het gedrag. In plaats daarvan gaan we hopen. We gaan romantiseren. We vergeten de feiten en maken alles mooier dan het was.

Dat zie je trouwens ook bij mensen die overleden zijn. Iemand kan een verschrikkelijke vader of moeder zijn geweest, en op de begrafenis komen ineens de mooiste verhalen naar boven. Over de doden niets dan goeds, zeggen we dan. Maar zo werkt het niet altijd. Sommige mensen hebben gewoon niet zulke prettige dingen gedaan. En hetzelfde gebeurt na een relatie: zodra het over is, halen we alleen nog de mooie momenten op en vergeten we wat er echt speelde.

Mijn tip: ga eens terug naar wat er daadwerkelijk gebeurde in die dynamiek. Zonder iemand de schuld te geven, maar wel eerlijk.

Kijk naar gedrag, niet naar de droom

De belangrijkste les uit al mijn liefdesverdriet is deze: kijk naar het gedrag, niet naar de droom die je in je hoofd hebt. Feiten geven je grond onder je voeten, hoop houdt je in een fantasie.

Ik legde dit ooit uit aan een klant met een pen en een marker in mijn handen. Allebei hebben ze een dop, maar het zijn verschillende doppen. De brede dop van de marker past simpelweg niet op de dunne pen. En toch is dat precies wat we in liefdesverdriet proberen: we hebben de verkeerde dop en we blijven maar duwen om hem passend te maken. Maar wat niet past, past niet. Hoe hard je ook duwt.

Nog een vergelijking die misschien raar klinkt, maar die ik heel treffend vind. Stel, je gaat naar het asiel om een hond uit te zoeken en je hebt twee kleine kinderen. In de ene kennel staat een hond te blaffen, tanden bloot, kwijl uit z’n bek, dreigend naar jou en de kinderen. In de andere kennel zit een lief, pluizig hondje te kwispelen dat alleen maar geaaid wil worden. Welke neem je mee? Ik hoop de tweede, toch?

Maar in de liefde doen we vaak het tegenovergestelde. We kijken naar die grommende hond en denken: ach, hij heeft wel een lief snoetje, en zachte haren, en dit is maar af en toe, echt doet hij dat niet. We bagatelliseren. We selecteren niet goed aan de poort.

Als je heel eerlijk terugkijkt, wist je vaak aan het gedrag al dat het niet goed zou aflopen. Bij een langere relatie voelde je de scheurtjes wellicht al langer. En op het moment dat de ander de relatie beëindigt, voelt dat als afwijzing. Het is nu eenmaal veel prettiger om zelf iemand af te wijzen dan om afgewezen te worden. Dat doet zeer. En daar zul je doorheen moeten rouwen.

Het overlevingsmechanisme dat je pijn wegdrukt

Als het pijn doet, zet je systeem bijna automatisch een overlevingsmechanisme in om die pijn niet te hoeven voelen. Bij liefdesverdriet is dat vaak het moment waarop je vastloopt in plaats van heelt.

Zoals ik het zelf lang deed: zodra een relatie eindigde, ging ik meteen door naar de volgende. Weer op de datingapps, weer afleiding zoeken, alles om maar niet te hoeven voelen wat de rouw met me deed. Want ik had al zo vaak pijn gehad in de liefde dat ik die pijn koste wat kost wilde vermijden. Maar door door te hollen naar het volgende, drukte ik alleen maar weg wat verwerkt moest worden.

Jouw mechanisme ziet er misschien anders uit. Misschien blijf je in cirkeltjes ronddraaien: als ik dit nou doe, komen we misschien nog bij elkaar. Of: hij is nu zo anders met haar, dus tussen ons kan het vast nog goedkomen. Dat is marchanderen. Je bedenkt van alles, maar je gaat vooral niet bezig met waar je wél mee bezig zou moeten zijn: verdrietig zijn, boos zijn, ontkennen, en uiteindelijk aanvaarden.

Op het moment dat je tegen jezelf erkent “ik verlang naar hem of haar terug”, hoef je even niet de pijn te voelen dat je nu alleen bent. En dat je alleen zijn gewoon zeer doet en dat je daar doorheen moet. Maar hier komt het: als je die pijn wegstopt, komt het bij het volgende liefdesverdriet alleen maar harder terug. Elke keer stapelt de oude, niet-doorleefde pijn zich verder op.

Wat te doen bij liefdesverdriet: de drie vragen

Het beste wat je kunt doen bij liefdesverdriet is jezelf toestemming geven om te rouwen, en op de momenten dat je verdrinkt in het gepieker teruggrijpen naar drie eenvoudige vragen: wat gebeurt er feitelijk, wat voel ik, en wat heb ik nu nodig?

Toen ik begin dit jaar in mijn verdriet zat, begon ik in het begin enorm te analyseren. Wat had ik verkeerd gedaan? Wat had ik anders kunnen doen? Ligt het aan mij? Mijn grootste wond is namelijk “ik doe het niet goed”, en die werd volop geraakt. Mijn vriendinnen werden er knettergek van, want ik bleef maar rondjes draaien in mijn hoofd. Tot ik dacht: ik moet toepassen wat ik mijn klanten zelf altijd leer.

Die drie vragen zijn:

1. Wat gebeurt er feitelijk? Niet je interpretatie, niet je hoop, maar de feiten. In mijn geval: ik zat in een dynamiek die voor ons beiden niet werkte. Dat is het. Geen diagnoses, geen “hij is een narcist” of “zij is een borderliner”, want diagnoses stelt alleen een psychiater. Gewoon: het paste niet, en dat zegt niets over jou en niets over hem of haar. Het zegt alleen dat het niet paste.
2. Wat voel ik? Verdriet. Boosheid. Teleurstelling. Bedrogen. Noem maar op. Je hoeft het niet weg te duwen of te verklaren. Je mag het gewoon voelen.
3. Wat heb ik nodig? En dan bedoel ik niet: ik heb hem of haar terug nodig. Ik bedoel: een schouder om op uit te huilen. Ruimte in je agenda om verdrietig te zijn. Een dag om te mijmeren. Je frustratie eruit sporten. Wat jij op dat moment ook nodig hebt om te rouwen.

Deze drie vragen hebben ervoor gezorgd dat ik mijn rouwproces door kon. Het duurde ongeveer zes weken, en ik was werkelijk labiel: ik heb alleen maar gehuild, gedraaid in cirkeltjes, mezelf er soms uitgetrokken en soms lekker gezwolgen in medelijden. Maar ik liet het er zijn. En dat is precies wat helpt.

Overigens heb ik voor dat eindeloze piekeren een aparte methode ontwikkeld, die ik uitleg in een compacte minicursus over stoppen met piekeren. Daarin laat ik precies zien hoe je deze drie vragen inzet, want je hebt er weinig aan als je alleen de vragen kent maar niet weet hoe je ze gebruikt. Het is een toegankelijke cursus, geen investering van honderden euro’s. Ik noem hem hier omdat hij me in dit proces zelf enorm geholpen heeft.

Veelgemaakte valkuilen bij liefdesverdriet

Zelfs als je weet dat je moet rouwen, zijn er een paar valkuilen die je steeds weer terugtrekken in de pijn. Herken je ze, dan kun je ze omzeilen.

• Diagnoses plakken op je ex. Hij is een narcist, zij is knettergek. Het kan allemaal waar zijn, maar het helpt je niet. Je doet het om grip te krijgen, en dat is menselijk. Maar het houdt je vast in het verhaal in plaats van in je eigen proces.
• De relatie romantiseren. Zodra het voorbij is, halen we alleen de mooie momenten op en vergeten we waarom het niet werkte. Ga bewust terug naar wat er echt gebeurde.
• Doorhollen naar de volgende. Nieuwe date, nieuwe afleiding, alles om de leegte niet te voelen. Maar wat je wegdrukt, komt harder terug.
• Blijven hopen dat de ander verandert. Hij gaat het niet veranderen. Zij gaat het niet veranderen. Kijk naar het gedrag, niet naar de hoop.
• Jezelf veroordelen dat je er nog niet overheen bent. Rouw heeft tijd nodig. Dat je nog verdrietig bent, betekent niet dat je faalt. Het betekent dat je aan het verwerken bent.

Tot slot: het gaat echt weer over

Als je één ding uit dit blog meeneemt, laat het dit zijn: dit gaat over. Dit is niet voor de rest van je leven, hoe onmogelijk dat nu ook voelt. Door jezelf toe te staan te rouwen, door te kijken naar de feiten in plaats van naar de droom, en door bij overspoeling terug te grijpen naar de drie vragen, kom je hier doorheen. Stap voor stap.

En onthoud waar het echte pijnpunt zit. De meeste vrouwen die vastlopen in liefdesverdriet worstelen niet alleen met de breuk van nu, maar met een veel oudere hoop: eindelijk gezien en geliefd worden. Zolang die hoop onbewust op een partner wordt geprojecteerd, blijf je in hetzelfde patroon vallen, en komt het volgende liefdesverdriet steeds harder aan.

Ik ken dit patroon van binnenuit en uit mijn werk met vrouwen die precies hier vastlopen. Wat ik keer op keer zie, is dat de oorsprong van dit patroon vaak ligt bij ouders die er emotioneel niet voldoende voor je waren.

Wil je begrijpen waar die oude hoop en dat gemis vandaan komen, zodat je niet opnieuw in hetzelfde liefdesverdriet belandt? Volg dan mijn gratis Masterclass Emotioneel Afwezige Ouders. Daarin laat ik je zien hoe de pijn van vroeger doorwerkt in je relaties van nu, en wat je eraan kunt doen. Het is de eerste stap om niet langer te hopen op wat je toen niet kreeg, maar om eindelijk voor jezelf te zorgen.